İstinaf ve Temyiz Süreci Nasıl İşler? Süreler ve Sınırlar

İlk derece mahkemesinden aldığınız bir hüküm hakkınızda ya da karşı taraf hakkında verildiğinde, bu kararın kesin olup olmadığı ve hangi üst mahkemeye taşınabileceği çoğu zaman net değildir. Ceza yargılamasında istinaf ve temyiz, birbirinden farklı süre, koşul ve kapsam kurallarına tabidir. Bu yazıda istinaf başvurusunun nasıl yapıldığını, hangi kararların kesin olduğunu ve temyiz yolunun hangi hâllerde açık kaldığını güncel bir Yargıtay kararı eşliğinde açıklıyoruz.

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır? (CMK m. 273)

Ceza hukuku dosyalarının büyük bölümünde ilk derece mahkemesi kararından sonra bu soru gündeme gelir. İstinaf istemi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde, hükmü veren mahkemeye veya başka bir ceza mahkemesine dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılır.

Hangi Kararlara Karşı İstinaf Yolu Kapalıdır? (CMK m. 272/3)

Her hükme karşı istinafa gidilemez. Kanun üç istisna sayar:

• Hapisten çevrilenler hariç, 15.000 TL'yi geçmeyen adli para cezası mahkûmiyetleri,

• Üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararları,

• Kanunda açıkça kesin olduğu belirtilen kararlar.

Ayrıca 15 yıl ve üzeri hapis cezalarını içeren hükümler istinaf yoluna gerek kalmadan bölge adliye mahkemesince resen incelenir (m. 272/1). Güngören bölgesinde yürütülen ceza dosyalarında bu süreçlerin takibi büyük önem taşımaktadır.

İstinaf ve Temyiz Süreçlerinin Karşılaştırması

İstinaf Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Yargıtay'ın yakın tarihli, sürecin işleyişini ayrıntılı biçimde özetleyen bir kararında şu aşamalar tarif edilmektedir (Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 18.11.2025, 2022/22008 E., 2025/26331 K.):

1. İlk derece mahkemesinin ön incelemesi: Başvurunun süresinde, hükmün istinafa açık nitelikte ve başvuranın buna yetkili olup olmadığı üç koşul (CMK m. 276) üzerinden denetlenir.

2. Ret hâlinde itiraz: İlk derece mahkemesi başvuruyu reddederse, ilgililer 2 hafta içinde bölge adliye mahkemesinden bu ret kararı hakkında karar verilmesini isteyebilir (m. 276/2); bu karar kesindir.

3. Bölge adliye mahkemesinin ön incelemesi: Dosya BAM'a ulaştığında aynı üç koşul (süre, hükmün niteliği, başvuranın sıfatı) tekrar CMK m. 279 uyarınca incelenir.

4. Esastan inceleme: Ön koşullar sağlanıyorsa CMK m. 280 uyarınca BAM ya istinafı esastan reddeder, ya hukuka aykırılığı düzelterek reddeder, ya hükmü bozar ya da duruşma açarak yeniden yargılama yapar.

Kararda vurgulanan kritik nokta şudur: "...sanık müdafiinin istinaf başvurusunu süresinden sonra yapması nedeniyle ilk derece mahkemesi tarafından CMK'nın 276/1 nci maddesi gereğince 'talebin reddine' karar verilmesi... gerektiği ve bu ret kararının da temyizi kabil olmadığı..." — yani süresi geçmiş bir istinaf başvurusunun BAM tarafından esastan incelenmesi dahi hukuka aykırıdır ve bozma nedenidir.

Temyiz Yolu Hangi Kararlara Açıktır? (CMK m. 286)

Kural, BAM'ın bozma dışındaki hükümlerinin temyiz edilebilmesidir; ancak kanun geniş bir istisna listesi sayar — özetle:

• 5 yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinafın esastan reddi kararları,

• 5 yılı artırmayan BAM kararları,

• Adli para cezasını gerektiren suçlarda verilen her türlü BAM kararı,

• Üst sınırı 2 yıla kadar hapis gerektiren suçlarda ilk kez BAM'ca verilen mahkûmiyetler (272/3 istisnası dışında kalanlar hariç).

Bu genel istisnalara rağmen kanun, hakaret (m. 125/3), Cumhurbaşkanına hakaret (m. 299), silahlı örgüt (m. 314) gibi belirli suçlar için temyiz yolunu her hâlükârda açık tutmuştur (CMK m. 286/3) — yani bu suçlarda ceza miktarı sınırları içinde kalsa dahi temyize gidilebilir.

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, "her davanın Yargıtay'a gidebileceği" varsayımıdır. Oysa CMK m. 286/2'de sayılan geniş istisna listesi nedeniyle, özellikle 5 yıl ve altı hapis cezalarını veya adli para cezalarını içeren dosyaların büyük bölümünde BAM kararı kesindir ve temyiz yolu kapalıdır. Bu durum, istinaf aşamasının — temyiz aşamasının aksine — çoğu dosya için fiilen son hukuki mercii olduğu anlamına gelir; bu yüzden istinaf dilekçesinin özenle ve tüm hukuka aykırılık iddialarını kapsayacak şekilde hazırlanması kritik önem taşır.

İstinaf veya Temyiz Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

• Gerekçeli kararın tebliğ tarihini mutlaka kayıt altına alın; 2 haftalık süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar ve kaçırıldığında telafisi yoktur.

• Başvurunuzun hangi kanun yoluna (istinaf mı, doğrudan temyiz mi) tabi olduğunu, CMK m. 272 ve 286'daki istisnalara göre önceden netleştirin.

• BAM'ın ön inceleme aşamasında verdiği ret kararlarına karşı itiraz hakkınızı süresinde kullanın; bu süreç de kendi içinde ayrı bir süre ve usule tabidir.

Bu Süreçte Avukatın Rolü

Bakırköy ve Güngören çevresinde ceza hukuku alanında sunulan avukatlık hizmeti kapsamında, hangi kanun yolunun dosyaya uygun olduğunun tespiti, başvuru sürelerinin takibi ve BAM/Yargıtay aşamalarında gerekçeli dilekçelerin hazırlanması profesyonel olarak yürütülmektedir. Özellikle süre kaçırma riskinin telafisi olmadığından, gerekçeli kararın tebliğinden hemen sonra avukatla temasa geçilmesi önerilir.

Tutuklu yargılanan sanıklar için itiraz sürecinin tutuklamaya itiraz dilekçesi yazımızda ayrı bir başlık altında ele alındığını hatırlatalım. İstinaf veya temyiz aşamasında hükmün onanması hâlinde infazın nasıl işleyeceği, kararın hapis cezasını doğrudan gerektirip gerektirmediği ise hapis cezası alırsam cezaevine girer miyim yazımızın konusudur.