Yabancı Mahkeme Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi: Şartlar ve Süreç

Yurt dışında boşanan Türk vatandaşları çoğu zaman şaşırır: yabancı mahkeme kararı elinde olduğu hâlde Türkiye'de hâlâ "evli" görünmektedirler. Bunun nedeni, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmamasıdır. Boşanma kararının Türk nüfus kütüğüne işlenebilmesi için kararın tanınması, kararın icra gerektiren kısımlarının (nafaka, tazminat, mal paylaşımı gibi) Türkiye'de uygulanabilmesi için ise tenfizi gerekir. Bu yazıda tanıma ile tenfiz arasındaki farkı, MÖHUK'taki koşulları, güncel Yargıtay yaklaşımını ve mahkemeye gitmeden yapılabilen idari tanıma yolunu açıklıyoruz.

Tanıma ve tenfiz nedir? Fark nerede?

Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin delil ve kesin hüküm olarak kabul edilmesidir; boşanmanın nüfusa tescili için tanıma yeterlidir. Tenfiz ise kararın Türkiye'de icra edilebilmesini (örneğin nafakanın veya tazminatın tahsilini) sağlar. Salt boşanma ve nüfus kaydının düzeltilmesi isteniyorsa tanıma; kararın para/edim içeren bölümlerinin Türkiye'de uygulanması isteniyorsa tenfiz gündeme gelir. MÖHUK m.58, tanımada tenfizden farklı olarak karşılıklılık (mütekabiliyet) şartının aranmadığını düzenler; bu, tanımayı tenfize göre daha kolay hâle getirir.

Tanıma ve tenfizin şartları nelerdir? (MÖHUK m.50–54)

• Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması (kesinleşme şerhi/belgesi gerekir).

• Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması.

• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması (MÖHUK m.54/c).

• Aleyhine karar verilen tarafın savunma hakkının ihlal edilmemiş olması (usulüne uygun tebliğ ve temsil).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tanıma-tenfiz uyuşmazlıklarında yabancı mahkeme kararında savunma hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığının ve MÖHUK m.50 ile devamındaki koşulların oluşup oluşmadığının incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2024/27 K.2024/2253).

Türk mahkemesi kararın esasını yeniden inceleyemez

Tanıma-tenfizde en önemli ilkelerden biri, Türk mahkemesinin yabancı kararın esasını yeniden yargılayamayacağıdır (révision au fond yasağı). Yani mahkeme, "boşanma haklı mıydı, kusur kimdeydi" gibi maddi bir denetim yapmaz; yalnızca tanıma-tenfiz koşullarının bulunup bulunmadığına bakar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu ilkeyi açıkça vurgular: yabancı mahkemenin hukuku yanlış yorumlaması ya da uygulaması tek başına tanıma-tenfize engel değildir; tanıma-tenfiz istenen mahkeme, yabancı mahkemenin üst mercii gibi davranamaz (Yargıtay 2. HD, E.2023/5961 K.2023/6508). Bu ilke, tarafların "karar yanlış verildi" gerekçesiyle esasa girmesini engeller.

Pratik sonuç: Tanıma-tenfiz davasında tartışılacak şey kararın doğruluğu değil, koşulların (kesinleşme, kamu düzeni, savunma hakkı) sağlanıp sağlanmadığıdır.

Boşanmanın yanındaki velayet ve nafaka: bölünebilir mi?

Yabancı boşanma kararı çoğu zaman velayet, nafaka ve tazminat gibi ek hükümler de içerir. Bu hükümlerin her biri ayrı ayrı değerlendirilebilir. Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir dosyada boşanma kararının tanınması ve tenfizi yönünden kabul kararı verilmesini yerinde bulurken, velayete ilişkin kısım bakımından ayrı bir sonuca (karar verilmesine yer olmadığına) ulaşılabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2023/8407 K.2024/2047). Bu nedenle dava dilekçesinde hangi hükümlerin tanınmasının/tenfizinin istendiği açıkça belirtilmelidir. Tenfiz edilen nafakanın sonraki yıllarda güncellenmesi ayrı bir konudur; hükümdeki endekse göre artışı hükümdeki endekse göre nafaka artışı hesaplama aracımızda görebilirsiniz.

Yabancı boşanma kararı mahkemesiz nüfusa işlenebilir mi?

Her boşanma için dava açmak zorunlu değildir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A, belirli şartlarla yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararlarının idari yoldan — yurt dışında konsolosluklara, yurt içinde il/ilçe nüfus müdürlüklerine başvurularak — nüfusa tescilini mümkün kılar. Bu yolun kullanılabilmesi için tarafların birlikte başvurması, kararın kesinleşmiş olması ve düzenlemede aranan diğer şartların sağlanması gerekir. Şartlar sağlanmıyorsa (örneğin taraflardan biri karşı çıkıyorsa) klasik tanıma-tenfiz davası açılır.

Tanıma davası için hangi belgeler gerekir?

• Yabancı boşanma kararının aslı ve onaylı tercümesi

• Kararın kesinleştiğine dair şerh/belge ve tercümesi

• Apostil şerhi veya konsolosluk onayı

• Kimlik/nüfus belgeleri ve vekâletname (avukatla takip hâlinde)

Tanıma davası hangi mahkemede açılır?

Tanıma-tenfiz davalarında görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir. Yetki bakımından, MÖHUK'a göre kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri; yoksa sâkin olduğu yer; bu da yoksa İstanbul, Ankara veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. Doğru mahkemenin seçilmesi, sürecin gecikmeden ilerlemesi için önemlidir.

Tanıma ile tenfiz karşılaştırması

Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen boşanma kararları, belirli koşullarla mahkemeye gitmeden nüfus müdürlüğü aracılığıyla idari yoldan da tescil ettirilebilir (5490 s.K. m.27/A).

Sık yapılan hatalar

• Kesinleşme şerhi olmayan kararla başvurmak.

• Yalnız kararın tercümesini sunmak.

• Savunma hakkı ve tebligat sorunlarını önceden incelememek.

İlgili rehberler ve hizmetler

Yeniden evlenmeyi planlayan yabancı taraflar için yabancıların Türkiye'de evlenmesi yazımıza; boşanma sürecinin genel çerçevesi için Aile Hukuku hizmeti ile Bakırköy boşanma avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Tanıma-tenfiz davasının açılacağı yer ve İstanbul'daki aile mahkemesi düzeni için İstanbul boşanma avukatı sayfamız incelenebilir.

Dosyanızın değerlendirilmesi için yabancılar hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.

Okumaya devam edin

• velayetin değiştirilmesi
• nafaka türleri ve dava süreci
• yabancıların Türkiye’de evlenmesi