Maaş Haczi Nasıl Kaldırılır? Kesinti Oranları & İcra

Oran, sıra veya kaldırma ihtiyacınıza göre başlayın

• Kesinti hesabı ve örnek tablo
• Birden fazla dosyada haciz sırası
• Haczin kaldırılması ve şikâyet yolu

Maaş haczi, kesinleşmiş bir icra takibinde borçlunun işvereni nezdindeki ücret alacağının bir bölümüne el konulmasıdır. İcra dairesinin işyerine gönderdiği müzekkere üzerine işveren kesinti yapmak ve tutarı icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür. Uygulamada en çok tartışılan konular kesinti oranının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı, birden fazla dosya varken sıranın nasıl işlediği, nafaka alacaklarının farkı ve emekli aylıklarının durumudur. Bu yazıda maaş haczinin sınırları ile haczin kaldırılması yolları ele alınmaktadır.

Maaşın Ne Kadarı Haczedilebilir?

İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi, maaşların, tahsisatların ve her nevi ücretlerin, "borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra" haczolunabileceğini düzenler. Maddenin ikinci fıkrası bir alt sınır koyar: haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.

İşçiler bakımından 4857 sayılı İş Kanunu'nun 35. maddesi bir üst sınır getirir: işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dâhil değildir ve nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.

İşçi ücretindeki dörtte birlik üst sınır ile diğer gelirler bakımından İİK m.83 hükmündeki alt sınır birbirine karıştırılmamalıdır. Aile üyeleri için hâkimce takdir edilen miktar ve nafaka alacaklılarının hakları ayrıca korunur. Gelirin niteliği ile bordro ve haciz yazısı birlikte değerlendirilir.

Birden Fazla İcra Dosyası Varsa Ne Olur?

Kanun'un 83. maddesi bu konuda da açıktır: birden fazla haciz varsa sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Yani üç ayrı dosyadan haciz gelmiş olması, maaştan üç kat kesinti yapılacağı anlamına gelmez. Toplam kesinti yine dörtte birle sınırlıdır ve dosyalar sırayla tatmin edilir. Maaş haczi varken eve de haciz gelip gelmeyeceğini eve haciz gelir mi yazımızda anlattık.

İşverenin bu sıraya uymayarak birden fazla dosya için aynı anda kesinti yapması ya da dörtte biri aşan kesinti uygulaması, borçlunun icra mahkemesine şikayet hakkını doğurur. Kesinti bordroda ayrıca gösterilmelidir; borçlunun her ay bordrosunu kontrol etmesi bu nedenle önemlidir.

Nafaka borcunda maaşın ne kadarı kesilir?

Nafaka, sıradan bir alacak gibi değerlendirilmez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin E.2010/20139 K.2011/681 sayılı ve 15.02.2011 tarihli kararında yöntem şöyle ortaya konmuştur: işçinin ücretinden öncelikle işleyecek aylık nafakanın tamamı kesilir; ücretin geri kalan kısmının dörtte biri ise birikmiş nafaka alacağı için, diğer adi alacaklar gibi daha önce konulmuş hacizler sona erdikten sonra kesilir.

Bu ayrım pratikte belirleyicidir. Cari nafaka için dörtte birlik sınır uygulanmaz; sınır, birikmiş nafaka ve diğer alacaklar bakımından geçerlidir. Anılan kararda yerel mahkemenin, olayda uygulanma kabiliyeti bulunmayan 83. maddeyi esas alarak dörtte biri aşan kesintileri kaldırması bozma sebebi sayılmıştır. Nafaka türleri ve süreleri için nafaka davası yazımıza bakabilirsiniz. Nafaka alacağı maaş hacziyle de tahsil edilemiyorsa, borçlu hakkında nafaka borcunda tazyik hapsi yoluna da başvurulabilir.

Emekli Maaşına Haciz Konulabilir mi?

5510 sayılı Kanun'un 93. maddesi kuralı net biçimde koyar: gelir, aylık ve ödenekler, Kanun'un 88. maddesine göre takip ve tahsili gereken Kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Aynı fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir.

Buradaki muvafakat kaydı önemlidir. Borçlu icra dosyasında emekli aylığına haciz konulmasına açıkça rıza gösterirse haciz uygulanabilir. Uygulamada bu rıza çoğu zaman taksitlendirme görüşmeleri sırasında farkında olunmadan verilir. Bu nedenle icra dosyasında imzalanan hiçbir tutanak okunmadan imzalanmamalıdır.

Emekli aylığına muvafakat olmaksızın haciz konulmuşsa, işlem kanuna aykırıdır ve şikayet yoluyla kaldırılması istenir. Konunun ayrıntısı emekli maaşı haczi yazımızda ele alındı.

Kesinti Hangi Tutar Üzerinden Hesaplanır?

Uygulamadaki tartışmaların bir bölümü, dörtte birin hangi rakam üzerinden alınacağından doğar. Kesinti, brüt ücret üzerinden değil, yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan net ücret üzerinden hesaplanır. Ücretin eki niteliğindeki sürekli ödemeler de kural olarak hesaba dâhil edilir.

Buna karşılık bazı ödemeler bakımından ayrı değerlendirme yapılması gerekir. İhbar ve kıdem tazminatı, ücretten farklı hukuki niteliktedir ve bunların haczi konusundaki tartışma ayrı yürür. Aynı biçimde, işverence yapılan yol ve yemek yardımı gibi ayni yardımların parasal karşılığının hesaba katılıp katılmayacağı somut olayın koşullarına göre belirlenir. Bordroda hangi kalemin kesintiye esas alındığı görünmüyorsa, icra dosyasından işverene yazılan müzekkerenin ve işverenin cevabının incelenmesi gerekir.

İİK m.83/a, 82 ve 83. maddelerdeki mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaları geçersiz sayar. Kredi sözleşmesindeki bir kayıt, kanuni korumayı kendiliğinden kaldırmaz. Dosyada verilen beyanın zamanı, içeriği ve gelir türü ayrıca incelenmelidir.

Maaş haczi nasıl hesaplanır? Örnek kesinti tablosu

Aşağıdaki tablo, işçi ücretinde dörtte birlik kesintinin hesabını gösterir. Tutarlar güncel asgari ücret veya resmî tarife değildir; yalnız aritmetik örneklerdir. Cari nafaka, ücret dışındaki ödeme kalemleri ve aile üyeleri için hâkimce takdir edilen miktar bu basit örneğin dışında ayrıca değerlendirilir.

Cari nafaka varsa önce aylık nafakanın tamamı, kalan ücretin dörtte biri ise birikmiş nafaka için diğer adi alacaklar gibi sıraya göre değerlendirilir. Bu ayrımın dayanağı Yargıtay 12. HD E.2010/20139 K.2011/681 kararıdır.

Asgari ücrete haciz konur mu?

Ücretin asgari ücret olması tek başına haciz yasağı oluşturmaz. İşçi ücretinde 4857 sayılı Kanun m.35'in dörtte birlik üst sınırı uygulanır. Aynı maddede aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktar ve nafaka alacaklılarının hakları ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle bordrodaki ücret, ödeme kalemleri ve nafaka durumu birlikte kontrol edilmelidir.

Maaş Haczi Nasıl Kaldırılır?

1. Borcun ödenmesi veya dosyanın kapatılması. Borç tamamen ödendiğinde ya da alacaklıyla anlaşılıp haricen tahsil beyanı verildiğinde icra müdürlüğünden hacizlerin kaldırılması talep edilir. Kalan borcun güncel tutarını görmek için icra faiz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
2. Şikayet yolu. Kesinti oranının dörtte biri aşması, sıraya uyulmaması ya da haczedilemeyen bir gelire haciz konulması hâlinde icra mahkemesine şikayet edilir. Kanun'un 16. maddesine göre şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı ise her zaman şikayet olunabilir.
3. Takibe itiraz. Haczin dayanağı olan takip henüz kesinleşmemişse asıl yol, ödeme emrine süresinde itiraz etmektir; ayrıntılar için icra takibine nasıl itiraz edilir yazımıza bakabilirsiniz.
4. Taksitlendirme. Alacaklıyla yapılacak taksit sözleşmesiyle haczin kaldırılması sağlanabilir; ancak taksitin aksaması hâlinde haciz yeniden uygulanır ve tutanaklarda verilen muvafakatler bağlayıcı olur.
5. Zamanaşımı ve dosyanın işlemden kaldırılması. Takip dosyasında uzun süre işlem yapılmamışsa zamanaşımı def'i değerlendirilmelidir.

Şikayet dilekçesinde hangi işlemin, hangi tarihte öğrenildiği ve kanuna aykırılığın hangi maddeye dayandığı açıkça yazılmalı; bordro örneği, icra müzekkeresi ve varsa emekli aylığına ilişkin belgeler eklenmelidir. Maaş hesabı dışındaki mevduata konulan genel banka hesabı blokesi farklı kurallara tabidir; kaynağına göre izlenecek yol ayrı bir yazımızda ele alınmıştır.

Şikayet Dilekçesinde Nelere Yer Verilmeli?

Şikayet dilekçesinde icra dairesi ve dosya numarası, şikâyet edilen işlem, bu işlemin öğrenildiği tarih, aykırılığın dayandığı madde (dörtte bir sınırı, haciz sırası veya haczedilmezlik), deliller ve talep yer almalıdır. Yedi günlük süre öğrenme tarihinden işlediği için bordrodaki kesintinin fark edildiği gün harekete geçilmelidir; şikâyet takibi kendiliğinden durdurmaz. İtiraz ile şikâyet ayrımı, dilekçenin tam metni ve eklenecek belgeler maaş haczine şikâyet dilekçesi örneği yazımızda yer alıyor.

Maaş haczinde işverenin sorumluluğu nedir? (İİK m.355-356)

İcra dairesinden maaş haczi yazısını alan kanuni muhatap, haczin uygulandığını ve maaş veya ücret miktarını en geç bir hafta içinde bildirmek, borç bitinceye kadar haczolunan tutarı kesip hemen icra dairesine göndermekle yükümlüdür. Ücret veya hizmet ilişkisindeki değişiklikler de bildirilir (İİK m.355). Kesilmeyen veya gönderilmeyen tutar, m.356'daki koşullarla ayrıca mahkeme hükmü alınmadan sorumludan tahsil edilir; borçluya rücu hakkı saklıdır.

Maaş haczi tek başına fesih sebebi değildir. Tekrarlanan hacizlerin işyerinde somut etkisi, önceden uyarı ve iş güvencesi koşulları ayrı incelenir. Fesih konusunun ayrıntıları için maaş haczi nedeniyle işten çıkarma rehberine bakabilirsiniz.

Borçlunun iş değiştirmesi hâlinde haciz kendiliğinden sona ermez. Alacaklı, yeni işvereni tespit ederek icra dosyasından tekrar müzekkere yazdırabilir; bu nedenle işten ayrılmak haczi ortadan kaldıran bir çözüm değildir. Aynı şekilde ücretin bir bölümünün elden ödenmesi yoluna gidilmesi, hem işçi hem işveren bakımından ayrı hukuki sorunlar doğurur ve tavsiye edilmez.

Borcun ödenmesiyle dosya kapandığında, hacizlerin kaldırılmasına ilişkin yazının işverene ulaştığından emin olunmalıdır. Uygulamada dosya kapansa dahi müzekkere geri alınmadığı için kesintinin sürdüğü örneklere rastlanır; bu durumda fazla kesilen tutarın iadesi istenebilir.

Borcun hangi aşamada icraya döndüğünü ve haciz sürecinin nasıl ilerlediğini görmek için icra borcu ödenmezse ne olur yazımızı inceleyebilir, çalışma alanlarımız için icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, dosyanızla ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Bakırköy, Yeşilköy ve Florya'daki icra takibi ve haciz uyuşmazlıklarında büromuzun çalışma alanlarını Bakırköy'deki hukuk büromuzun sayfasında bulabilirsiniz.

Hangi gelire ne kadar haciz konur? Gelir türüne göre tablo

Birden fazla haciz geldiğinde işveren kesintileri aynı anda yapmaz: hacizler sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonrakine geçilmez (İİK m.83/2). Maaşın tamamının haczine izin veren önceden imzalanmış kayıtlar geçersizdir (İİK m.83/a).

Maaş haczi yazısı ile 89. madde ihbarnamesi aynı mı?

Hayır. Maaş ve ücret kesintisine ilişkin yazıda İİK m.355-356 uygulanır. Üçüncü kişinin elindeki başka alacak veya mal için gönderilen İİK m.89 haciz ihbarnamesinin itiraz ve sorumluluk düzeni farklıdır. Evrakta hangi madde ve hangi talep bulunduğu okunmadan üç aşamalı ihbarname takvimi maaş haczi yazısına uygulanmamalıdır.

89. madde uyarınca ikinci veya üçüncü bildirim geldiyse o evrakın kendi takvimi ayrıca incelenmelidir. Maaş haczi oranı ve sıra sorusu ile üçüncü kişinin kendisinin borçlu sayılması aynı konu değildir.

Okumaya devam edin

• maaş haczine şikâyet dilekçesi
• maaş haczinin iş sözleşmesine etkisi
• emekli maaşında haciz ve banka blokesi