İcra Borcu Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır? İcra Dosyası Kapatma Talep Dilekçesi Örneği

İcra borcu zamanaşımı kaç yıl? Süre tablosu

İcra takibine konu alacağın zamanaşımı, dayandığı hukuki ilişkiye göre belirlenir. Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmayan alacaklar kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, kambiyo senedi niteliği taşımayan bir senede dayalı takipte bono için öngörülen üç yıllık sürenin değil, TBK m.146'daki on yıllık sürenin uygulanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, E.2016/11172 K.2017/2334). Buna karşılık kira bedelleri, faiz ve dönemsel edimler TBK m.147 uyarınca beş yıllık zamanaşımına; kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe) ise kendi özel sürelerine tabidir. Bonoya özgü üç yıllık sürenin uygulanabilmesi için belgenin önce kanunen bono sayılması gerekir; bu şartları senet (bono) geçerlilik şartları ve üç yıllık zamanaşımı yazımızda bulabilirsiniz.

Tablodaki en sık karıştırılan iki satır, ilama dayalı takip ile amme alacağıdır. Mahkeme kararına bağlanmış bir alacakta süre, alacağın asıl türünden bağımsız olarak son takip işleminden itibaren on yıldır (İİK m.39). Aynı şekilde borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa, zamanaşımı kesildikten sonra işlemeye başlayan yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156/2); beş yıllık kira alacağı bu yolla on yıllık süreye geçebilir. Vergi gibi amme alacakları ise İcra ve İflas Kanunu'na değil 6183 sayılı Kanun'a tabidir; süre vade gününden değil, izleyen takvim yılının başından işlemeye başlar ve para cezalarına ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.

Hangi işlemler zamanaşımını keser, hangileri kesmez?

TBK m.154'e göre zamanaşımı iki yoldan kesilir: borçlu borcu ikrar ederse (özellikle faiz veya kısmi ödeme yaparsa, rehin ya da kefil gösterirse) ve alacaklı dava açar, icra takibi başlatır ya da iflas masasına başvurursa. Takip başladıktan sonra TBK m.157/2 devreye girer: icra takibiyle kesilen zamanaşımı, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle "10 yıl geçti" demek tek başına yeterli değildir; süre, dosyadaki son geçerli işlemden itibaren yeniden hesaplanır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik ölçütü, işlemin alacaklının takibi ilerletme iradesini taşıyıp taşımadığıdır. İcra müdürlüğünün kendi yazışmaları veya takibi ileriye götürmeyen talepler süreyi kesmez:

Tablodaki kararların çoğu kambiyo senedine dayalı takiplerde verilmiştir. Ancak alacaklı talebi ile müdürlük işlemi arasındaki ayrım, TBK m.157/2'deki "alacağın takibine ilişkin işlem" ölçüsüyle uyumludur ve ilamsız takiplerde de süre hesabının merkezindedir. Dosyanın UYAP'tan alınacak işlem dökümünde her kaydın talebi kimin yaptığı bu yüzden tek tek kontrol edilmelidir.

Kefil ve birden fazla borçlu varsa zamanaşımı nasıl işler?

Takipte birden fazla borçlu ya da kefil bulunuyorsa zamanaşımının kimin yönünden kesildiği ayrıca incelenir. TBK m.155 bu konuda asimetrik bir kural koyar:

• Zamanaşımı müteselsil borçlulardan veya bölünemeyen borcun borçlularından birine karşı kesilince, diğerlerine karşı da kesilmiş olur.
• Zamanaşımı asıl borçluya karşı kesilince, kefile karşı da kesilmiş olur.
• Zamanaşımı kefile karşı kesilince, asıl borçluya karşı kesilmiş olmaz.

Son kural borçlu bakımından önemlidir: alacaklı yıllarca yalnız kefilin mallarına yönelik işlem yapmışsa, asıl borçlu yönünden süre kesilmeden dolmuş olabilir. Feragat bakımından da benzer bir koruma vardır: müteselsil borçlulardan birinin zamanaşımından feragati diğerlerine, asıl borçlunun feragati de kefile karşı ileri sürülemez (TBK m.160).

Bono, çek ve poliçede kural farklıdır: Kambiyo senetlerinde zamanaşımını kesen işlem kimin hakkında yapılmışsa yalnız ona karşı sonuç doğurur (TTK m.751/1). Senette düzenleyen, ciranta ve avalist müteselsilen sorumlu olsa da birine karşı yapılan haciz talebi diğerlerinin süresini kesmez; her borçlu için son işlem ayrı ayrı belirlenir (Yargıtay 12. HD, E.2015/29932 K.2016/6410). Kesilmeden sonra başlayan yeni süre de on yıl değil, ilk süreyle aynı uzunluktadır (TTK m.751/2). Kambiyo senedinde zamanaşımını kesen sebepler TTK m.750'de ayrıca sayılmıştır.

1 yıl işlemsiz kalan dosya: işlemden kaldırma zamanaşımı değildir

İcra dosyasında belirli sürelerde işlem yapılmaması bazı hakları düşürür, ancak bunların hiçbiri borcu sona erdirmez. Bu süreler zamanaşımıyla karıştırıldığında borçlu, dosyası "kapandı" sanarak yıllar sonra yenilenen bir takiple karşılaşabilir.

Özetle, işlemden kaldırma alacaklı için yalnız bir usul engelidir ve yenileme ile aşılır. Borçlu yönünden sonuç doğuran, son alacaklı talebinden itibaren alacağın türüne uygun zamanaşımı süresinin dolmasıdır.

Zamanaşımı hangi yolla ve hangi sürede ileri sürülür?

Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir. Ödeme emrine itiraz aşamasında veya takip kesinleştikten sonra icra mahkemesinde def'i olarak ileri sürülür. Süre hesabı, son takip işlemi ve kesen işlemler birlikte değerlendirilir.

Takibin kesinleşmesinden sonra zamanaşımı

Zamanaşımı, takip kesinleşmeden önce (ödeme emrine itirazla) veya kesinleştikten sonra ileri sürülebilir. Takip kesinleştikten sonra dosyada uzun süre işlem yapılmaz ve alacağın türüne göre süre dolar ise, borçlu bunu İİK m.71/2 yollamasıyla m.33/a uyarınca icra mahkemesinde "icranın geri bırakılması" talebiyle ileri sürer. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, takibin kesinleşmesinden sonra işleyen zamanaşımının bu usulle incelenmesi gerektiğini kabul eder (Yargıtay 12. HD, E.2009/17951 K.2009/26365). İcra mahkemesi, iddiayı resmî belgeler üzerinden inceleyerek icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verir.

İcra mahkemesinin geri bırakma kararı alacaklı için son söz değildir. İİK m.33/a uyarınca alacaklı, kararın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden sonra 7 gün içinde zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için genel mahkemede dava açabilir; açmazsa zamanaşımı hususu kesin hüküm oluşturur.

Zamanaşımı dolmuş borcu ödemek: dikkat edilmesi gerekenler

Zamanaşımı borcu ortadan kaldırmaz; borçluya yalnız ödemekten kaçınma (def'i) hakkı verir ve ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden gözetemez (TBK m.161). Bu yapının üç pratik sonucu vardır:

• Ödenen para geri istenemez. Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşme geri istenemez (TBK m.78/2). Ödeme yapmadan önce sürenin dolup dolmadığı kontrol edilmelidir.
• Süre dolmadan yapılan küçük bir ödeme süreyi baştan başlatır. Kısmi ödeme, faiz ödemesi veya borcun yazılı ikrarı zamanaşımını keser (TBK m.154/1); "iyi niyet göstermek için" yapılan az bir ödeme, dolmak üzere olan bir süreyi sıfırlayabilir.
• Önceden feragat geçersizdir. Kredi veya satış sözleşmesine konulan "zamanaşımı def'inde bulunmayacağım" kaydı, süre dolduğunda zamanaşımını ileri sürmeye engel değildir (TBK m.160/1).

Amme alacaklarında da benzer bir kural vardır: zamanaşımından sonra mükellefin rızasıyla yaptığı ödemeler kabul olunur (6183 s.K. m.102/2).

Zamanaşımı nedeniyle icra dosyası kapatma dilekçesi örneği

… İCRA HUKUK MAHKEMESİ'NE
(… İcra Müdürlüğü … E. sayılı dosyası)

ŞİKÂYET EDEN (BORÇLU): [Ad Soyad, TC, adres]
KARŞI TARAF (ALACAKLI): [Ad Soyad/unvan]
KONU: Takibin kesinleşmesinden sonra alacağın zamanaşımına uğraması nedeniyle İİK m.71/2 ve m.33/a uyarınca icranın geri bırakılması talebidir.

AÇIKLAMALAR: Yukarıda esas numarası yazılı dosyada takip …/…/… tarihinde kesinleşmiş, bu tarihten sonra alacaklı tarafça herhangi bir takip işlemi yapılmamıştır. Alacağın tabi olduğu … yıllık zamanaşımı süresi dolmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Alacağın zamanaşımına uğradığının tespiti ile icranın geri bırakılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederim. …/…/…
Şikâyet eden [Ad Soyad – imza]

Dilekçede mutlaka yer alması gerekenler

İcra mahkemesi zamanaşımı iddiasını resmî belgelere dayanarak inceler (İİK m.33/a). Bu nedenle dilekçenin gücü, süre hesabının belgeyle gösterilmesine bağlıdır:

• İcra dairesi, dosya esas numarası ve takip türü (ilamsız, kambiyo senedine dayalı veya ilamlı).
• Alacağın dayanağı ve buna göre uygulanması gereken süre ile kanun maddesi (örneğin TBK m.146, TBK m.147 veya TTK m.814).
• Takibin kesinleşme tarihi ve dosyadaki son alacaklı talebinin tarihi.
• Son talepten bu yana alacaklının takibi ilerleten bir talebi bulunmadığı; varsa aradaki kayıtların müdürlük işlemi olduğu ve süreyi kesmediği.
• Kefil veya birden fazla borçlu varsa zamanaşımının hangi borçlu yönünden dolduğu (TBK m.155).
• Talep: takip kesinleşmişse İİK m.71/2 ve m.33/a uyarınca icranın geri bırakılması.
• Ek: UYAP'tan alınmış dosya işlem dökümü ve ödeme emri ile tebliğ belgesi.

Sık yapılan hatalar

• Dosyanın işlemsiz kalmasını borcun silinmesi sanmak.
• Zamanaşımını her dosyada aynı süre kabul etmek.
• Takipte süreyi kesen işlemleri incelememek.
• Kefile karşı yapılan işlemin asıl borçlu yönünden de süreyi kestiğini varsaymak.
• Vergi borcuna İcra ve İflas Kanunu'ndaki süreleri uygulamak.
• Süre dolmadan küçük bir ödeme yapıp zamanaşımını yeniden başlatmak.

İcra takibi konu haritası

Takip sürecinin diğer aşamaları için hazırladığımız rehberler:

• Borç ödenmezse kaç ay sonra icra gelir?
• Bana icra geldi, ne yapmalıyım? İcra itiraz süreci
• İcra borcu ödenmezse ne olur? Haciz kuralları
• Maaş haczi nasıl kaldırılır?
• İşçinin maaşına haciz gelirse işveren işten çıkarabilir mi?
• Tahliye taahhütnamesi ile icra takibi
• Nafaka ödemeyen kişi için tazyik hapsi
• Konkordato nedir, geçici mühlet ne sağlar?
• İcra faizi hesaplama aracı

Dosyanıza özel değerlendirme için Bakırköy icra avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; süre hesabı son işlem tarihine göre değişir.

Mevcut yararlı bağlantılar

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.

Takip dosyanız Bakırköy ve çevresindeki icra dairelerindeyse hizmet bölgeleri sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.