Nafaka Davası Nasıl Açılır? Nafaka Türleri ve Süresi

Boşanma veya ayrılık süreçlerinin en önemli maddi sonuçlarından biri de nafakadır. Nafaka, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşin korunması veya müşterek çocukların bakım ve eğitim giderlerinin karşılanması amacıyla mahkemece hükmedilen parasal katkıdır. Ülkemizde nafaka yükümlülüğü ve çeşitleri Türk Medeni Kanunu (TMK) kapsamında detaylıca düzenlenmiştir. Hak kaybına uğramamak ve doğru nafaka miktarının belirlenmesini sağlamak adına nafaka davası açarken dikkat edilmesi gereken temel hukuki kurallar bulunmaktadır.

Nafaka Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Nafaka davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı il veya ilçelerde ise bu davalar Asliye Hukuk Mahkemelerinde (Aile Mahkemesi sıfatıyla) görülür. Yetkili mahkeme ise nafaka alacaklısının (yani nafakayı talep eden kişinin) yerleşim yeri mahkemesidir.

Ayrı bir nafaka davası açılabileceği gibi, boşanma davası dilekçesi ile birlikte de nafaka talep edilebilir. Boşanma davası ile birlikte talep edilen nafakalar için ayrıca bir harç ödenmez. Fakat boşanma davası sonuçlanıp kesinleştikten sonra açılacak olan bağımsız nafaka davaları veya nafaka artırım davaları harca tabidir. İstanbul'daki uygulamada Bakırköy Aile Mahkemeleri, nafaka davalarının yoğun şekilde karara bağlandığı yargı yerlerindendir.

Boşanma Davası Sürerken Nafaka Talep Edilebilir Mi? (Tedbir Nafakası)

Evet, boşanma davası açıldığı andan itibaren davanın kesinleşmesine kadar geçecek süreçte eşlerin ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla mahkemece tedbir nafakasına hükmedilir.

Tedbir nafakası talep edilirken eşlerin kusurlu olup olmadığına bakılmaz. Buradaki amaç, dava süresince barınma ve geçim sıkıntısı yaşayacak olan eşin ve çocukların korunmasıdır. Hakim, davanın açılmasıyla birlikte tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını (SED) kolluk aracılığıyla araştırır. Örneğin Yeşilköy veya Florya Karakolu vasıtasıyla yapılan SED araştırması sonucunda eşlerin gelirleri, oturdukları evlerin kira bedelleri ve yaşam standartları tespit edilerek geçici bir nafaka miktarı belirlenir.

Yoksulluk Nafakası Süresiz Midir? Hangi Durumlarda Kesilir? (TMK m. 175)

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşin, diğer eşten kusuru daha ağır olmamak şartıyla isteyebileceği nafaka türüdür. Kanunda yoksulluk nafakası alan eşin kusurunun, nafaka yükümlüsü eşten daha ağır olmaması şart koşulmuştur. Yani boşanmada tamamen veya ağır kusurlu olan eş yoksulluk nafakası alamaz.

Türk Medeni Kanunu uyarınca yoksulluk nafakası süresiz olarak talep edilebilir. Ancak bu durum, nafakanın ömür boyu kesin olarak ödeneceği anlamına gelmez. Kanun, yoksulluk nafakasının kendiliğinden kalktığı veya mahkeme kararıyla kaldırılabildiği bazı durumları düzenlemiştir (TMK m. 176):

Nafakanın Kendiliğinden Kalktığı Haller:

• Alacaklı veya borçlu eşin vefat etmesi,
• Nafaka alan eşin yeniden resmi olarak evlenmesi.

Mahkeme Kararıyla Kaldırıldığı Veya Azaltıldığı Haller:

• Nafaka alan eşin evlenmeden fiilen başka biriyle evliymiş gibi yaşaması,
• Nafaka alan eşin yoksulluktan kurtulması (Örneğin düzenli ve yeterli gelir getiren bir işe girmesi),
• Nafaka borçlusunun ödeme gücünü tamamen kaybetmesi.

İştirak Nafakası Ne Zamana Kadar Ödenir? (TMK m. 327 - 328)

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve barınma giderlerine gücü oranında katılması amacıyla ödenen nafaka türüdür. Bu nafakanın temel amacı çocuğun üstün yararını korumaktır. Bu nedenle ana ve babanın boşanmadaki kusur durumu iştirak nafakasını etkilemez.

İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin (18 yaşını doldurması) olmasıyla son bulur. Ancak çocuk 18 yaşını doldurmuş olmasına rağmen eğitimine devam ediyorsa (lise, üniversite eğitimi vb.), eğitim süreci tamamlanana kadar ana ve babanın bakım borcu devam eder (TMK m. 328/2). Bu durumda artık çocuk ergin olduğundan, kendi adına aile mahkemesinde bağımsız bir "yardım nafakası" davası açarak eğitim nafakası talep etmelidir.

Nafaka Miktarı Neye Göre Belirlenir? Yargıtay Emsal Kararları

Mahkeme nafaka miktarını belirlerken tarafların gelirlerini, harcamalarını, sosyal statülerini ve müşterek çocukların yaş ve eğitim ihtiyaçlarını göz önünde bulundurur. Bu hususta Yargıtay'ın emsal kararları yol göstericidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7917 K. 2023/4754 T. 17.10.2023:
"...Nafaka miktarlarının belirlenmesinde tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile günün ekonomik koşulları (enflasyon oranları, paranın satın alma gücü) birlikte değerlendirilmelidir. Müşterek çocuğun yaşı, eğitim düzeyi ve ihtiyaçları göz önüne alınarak hakkaniyete uygun bir iştirak nafakasına hükmedilmesi gerekirken tarafların gelir durumlarıyla bağdaşmayacak şekilde fahiş veya çok yetersiz nafaka takdiri doğru görülmemiştir..."

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3045 K. 2025/1110 T. 06.02.2025:
"...Davacı kadının asgari ücret seviyesinde çalışıyor olması, onu yoksulluk nafakasından mahrum bırakmaz. Asgari ücretle çalışan kadının elde ettiği gelir onu yoksulluktan kurtaracak düzeyde olmadığından, kocanın mali gücü oranında makul bir yoksulluk nafakasına karar verilmesi gerekir..."

Bu emsal kararlar doğrultusunda, asgari ücretle çalışan bir eşin dahi yoksulluk nafakası talep etme hakkı saklıdır. Öte yandan, nafaka miktarının zaman içerisinde enflasyon karşısında değer kaybetmesi durumunda "Nafaka Artırım Davası" açılarak güncel koşullara uyarlanması talep edilebilir.

Nafaka Sürecinde Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Nafaka davalarında haklı taleplerin ispatlanması davanın seyrini doğrudan etkiler. Süreç boyunca dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

Yapılması Gerekenler:

• Karşı tarafın gizlediği gelir kaynaklarını (üzerine kayıtlı gayrimenkullerin tapu sorgularını, şirket ortaklıklarını, gizli banka hesaplarını) mahkeme vasıtasıyla tespit ettirin.
• Çocukların okul, servis, kurs, sağlık ve özel gelişim harcamalarına ait faturaları ve makbuzları düzenli olarak biriktirip mahkemeye sunun.
• Nafaka ödemelerini yaparken banka havale açıklamasına mutlaka hangi aya ait olduğunu ve "Nafaka Ödemesidir" ibaresini yazın.
• Nafakanın her yıl ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) oranında otomatik olarak artırılması yönünde karar verilmesini talep edin.

Yapılmaması Gerekenler:

• Mahkemece belirlenen tedbir veya iştirak nafakasını "Daha boşanma kesinleşmedi" diyerek ödememezlik yapmayın. Nafaka borcunun ödenmemesi icra takibine ve 3 aya kadar tazyik hapsine (ceza) yol açabilir.
• Karşı tarafın gelirini düşük göstermek adına sigortasız çalışmaya başladığını fark ettiğinizde bunu sessizce sineye çekmeyin; SED araştırmasının yenilenmesini isteyin.
• Elden makbuzsuz olarak nafaka ödemesi yapmayın. Banka kanalı haricinde elden verilen paralar mahkeme veya icra dairesi tarafından nafaka ödemesi olarak kabul edilmeyebilir.

Nafaka davası Sürecinde Ne Yapılmalı ve Avukatın Rolü

Nafaka davası nedeniyle hak kaybına uğramamak ve süreci doğru yönetmek adına şu adımları atmanız önemlidir:

• Nafaka miktarının belirlenmesinde tarafların güncel gelir ve gider durumlarını (SED araştırması) doğru tespit ettirin.
• Nafakanın her yıl enflasyon oranında (ÜFE) otomatik artırılması yönünde karar verilmesini hakimden talep edin.
• Ödenmeyen nafaka borçlarının tazyik hapsi (hapis cezası) yaptırımı olduğunu ve icra takibine konu edileceğini bilin.

Yoksulluk veya iştirak nafakası miktarları, ekonomik koşulların değişmesi halinde nafaka artırım veya azaltım davalarına konu edilebilir. Süreçlerin icra ve mahkeme takipleri hukuki bilgi gerektirir. Bakırköy (Bahçelievler, Bağcılar, Güngören, Zeytinburnu) boşanma avukatı ve hukuki danışmanlık hizmeti sunan ofisimizde, nafaka davası, nafaka artırımı ve nafakanın icra yoluyla tahsili süreçlerini titizlikle yönetiyoruz. Bizimle iletişime geçmek için web sayfamızı kullanabilirsiniz.

Birikmiş nafaka borçları öncelikli alacaklardandır. Borçlunun maaşı üzerinde başka hacizler olsa dahi, nafaka haczine birinci sırada öncelik verilir. Ayrıca cari (aylık) nafaka borcunun ödenmemesi, İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca nafaka borçlusunun şikayet üzerine tazyik hapsi ile cezalandırılmasına sebep olur. Bu ceza paraya çevrilemez ve ertelenemez.

Bu konuyla ilgili olarak Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır Şartları 2026, Velayet Davası Nasıl Açılır? Velayetin Değiştirilmesi Dilekçesi Örneği başlıklı yazılarımızı inceleyebilir, Aile Hukuku alanındaki diğer hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilir, ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Mete Çelik — İstanbul Barosu Sicil No: 76236