Nafaka Davası Nasıl Açılır? Nafaka Türleri ve Süresi

Nafaka ve boşanma dosyalarında yerel destek: Bakırköy aile hukuku dosyaları için Bakırköy boşanma avukatı, Küçükçekmece çevresindeki boşanma ve nafaka uyuşmazlıkları için Küçükçekmece boşanma avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz. Bu rehberde: Nafaka davası nasıl açılır? Tedbir, iştirak, yoksulluk nafakası türleri, güncel Yargıtay emsal kararları, nafaka artırım davası ve nafaka süresi anlatılmaktadır.

Boşanma veya ayrılık süreçlerinin en önemli maddi sonuçlarından biri nafakadır. Nafaka; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin korunması veya müşterek çocukların bakım, eğitim ve sağlık giderlerinin karşılanması amacıyla mahkemece hükmedilen parasal katkıdır. Nafaka yükümlülüğü ve türleri Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) düzenlenmiş olup, doğru nafaka türünün seçilmesi ve miktarın hakkaniyete uygun belirlenmesi, hem dava süresini hem de sonucu doğrudan etkiler.

"Yoksulluk nafakasının amacı hiçbir zaman nafaka alacaklısını zenginleştirmek olamaz." (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.10.2022, 2020/28 E., 2022/1392 K.)

Bu karar, nafaka miktarı belirlenirken amacın taraflardan birini zenginleştirmek değil, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin asgari yaşam gereksinimlerini karşılamak olduğunu gösterir. Bu nedenle nafaka davasında tarafların gelir durumu, ihtiyaçları ve ödeme gücü birlikte değerlendirilmelidir.

Nafaka Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Nafaka davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı il veya ilçelerde bu davalar Asliye Hukuk Mahkemelerinde (Aile Mahkemesi sıfatıyla) görülür. Yetkili mahkeme ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir. Ayrı bir nafaka davası açılabileceği gibi, boşanma davası dilekçesiyle birlikte de nafaka talep edilebilir; bu durumda ayrıca harç ödenmez. Boşanma kesinleştikten sonra açılacak bağımsız nafaka veya nafaka artırım davaları ise harca tabidir. İstanbul'daki uygulamada Bakırköy Aile Mahkemeleri, nafaka davalarının yoğun şekilde karara bağlandığı yargı yerlerindendir.

Boşanma Davası Sürerken Nafaka Talep Edilebilir Mi? (TMK m. 169 — Tedbir Nafakası)

Evet. TMK m.169 uyarınca, boşanma davası açıldığı andan itibaren davanın kesinleşmesine kadar geçecek süreçte eşlerin ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla mahkemece tedbir nafakasına hükmedilir. Tedbir nafakası talep edilirken eşlerin kusurlu olup olmadığına bakılmaz; buradaki amaç dava süresince barınma ve geçim sıkıntısı yaşayacak eşin ve çocukların korunmasıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, TMK m.169 uyarınca hükmedilen tedbir nafakasının, karar kesinleşinceye kadar geçerli geçici bir koruma tedbiri niteliğinde olduğunu ve bu niteliğiyle icraya konu edilebileceğini ortaya koymuştur (Yargıtay 12. HD, E.2023/5042 K.2024/2113). Hâkim, davanın açılmasıyla birlikte tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını (SED) kolluk aracılığıyla araştırır; örneğin Yeşilköy veya Florya Karakolu vasıtasıyla yapılan SED araştırması sonucunda eşlerin gelirleri, kira bedelleri ve yaşam standartları tespit edilerek geçici bir nafaka miktarı belirlenir. Yeşilköy çevresindeki dosyalar için Yeşilköy boşanma avukatı sayfası yerel takip açısından yardımcı olabilir.

Yoksulluk Nafakası Süresiz Midir? Hangi Durumlarda Kesilir? (TMK m. 175)

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşin, diğer eşten kusuru daha ağır olmamak şartıyla isteyebileceği nafaka türüdür. Kanunda yoksulluk nafakası alan eşin kusurunun, nafaka yükümlüsü eşten daha ağır olmaması şart koşulmuştur; boşanmada tamamen veya ağır kusurlu olan eş yoksulluk nafakası alamaz. TMK uyarınca yoksulluk nafakası süresiz olarak talep edilebilir; ancak bu, nafakanın ömür boyu kesin olarak aynı biçimde ödeneceği anlamına gelmez. Kanun, nafakanın kendiliğinden kalktığı veya mahkeme kararıyla kaldırılabildiği bazı durumları düzenlemiştir (TMK m. 176):

Nafakanın Kendiliğinden Kalktığı Haller:

• Alacaklı veya borçlu eşin vefat etmesi,

• Nafaka alan eşin yeniden resmi olarak evlenmesi.

Mahkeme Kararıyla Kaldırıldığı Veya Azaltıldığı Haller:

• Nafaka alan eşin evlenmeden fiilen başka biriyle evliymiş gibi yaşaması,

• Nafaka alan eşin yoksulluktan kurtulması (Örneğin düzenli ve yeterli gelir getiren bir işe girmesi),

• Nafaka borçlusunun ödeme gücünü tamamen kaybetmesi.

Nafaka İrat Şeklinde mi, Toptan mı Ödenir? (TMK m. 176, m. 4 Hakkaniyet)

Nafaka kural olarak aylık irat (düzenli ödeme) şeklinde belirlenir; ancak TMK m.176/son, tarafların rızası veya hâkimin takdiriyle nafakanın toptan ödeme olarak da kararlaştırılabileceğini öngörür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hâkimin takdir yetkisi çerçevesinde yoksulluk nafakası yönünden bir defaya mahsus olmak üzere toptan ödeme kararı verilip verilemeyeceği hususunun, tarafların ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek ayrıca değerlendirilmesi ve tartışılması gerektiğini, aksi hâlde kararın eksik incelemeye dayanacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2024/1691 K.2024/9147). Bu değerlendirme TMK m.4'teki hakkaniyet ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır: nafaka miktarı ve ödeme biçimi, ne alacaklıyı zenginleştirmeli ne de borçluyu ödeme gücünün üzerinde bir yükümlülük altına sokmalıdır.

İştirak Nafakası Ne Zamana Kadar Ödenir, Ergin Olunca Ne Olur? (TMK m. 182, 329)

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve barınma giderlerine gücü oranında katılması amacıyla ödenen nafaka türüdür (TMK m.182, 329). Bu nafakanın temel amacı çocuğun üstün yararını korumaktır; bu nedenle ana ve babanın boşanmadaki kusur durumu iştirak nafakasını etkilemez. İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin (18 yaşını doldurması) olmasıyla son bulur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bu sonucun kanunun açık hükmü gereği kendiliğinden gerçekleştiğini, dolayısıyla nafaka alacaklısının küçük ergin olduğunda, borçlunun kendiliğinden sona eren nafakanın kaldırılması için ayrıca dava açmasında hukuken korunmaya değer bir menfaatinin bulunmadığını belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, E.2015/2658 K.2015/10881). Ancak çocuk 18 yaşını doldurmuş olmasına rağmen eğitimine devam ediyorsa (lise, üniversite eğitimi vb.), eğitim süreci tamamlanana kadar ana ve babanın bakım borcu devam eder (TMK m. 328/2); bu durumda artık ergin olan çocuk, kendi adına aile mahkemesinde bağımsız bir "yardım nafakası" davası açarak eğitim nafakası talep etmelidir.

Nafaka Miktarı Neye Göre Belirlenir? Yargıtay Emsal Kararları

Mahkeme nafaka miktarını belirlerken tarafların gelirlerini, harcamalarını, sosyal statülerini ve müşterek çocukların yaş ve eğitim ihtiyaçlarını göz önünde bulundurur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7917 K. 2023/4754 T. 17.10.2023:
"...Nafaka miktarlarının belirlenmesinde tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile günün ekonomik koşulları (enflasyon oranları, paranın satın alma gücü) birlikte değerlendirilmelidir..."

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3045 K. 2025/1110 T. 06.02.2025:
"...Davacı kadının asgari ücret seviyesinde çalışıyor olması, onu yoksulluk nafakasından mahrum bırakmaz..."

Bu emsal kararlar doğrultusunda, asgari ücretle çalışan bir eşin dahi yoksulluk nafakası talep etme hakkı saklıdır. Nafaka miktarının zaman içinde enflasyon karşısında değer kaybetmesi durumunda "Nafaka Artırım Davası" açılarak güncel koşullara uyarlanması talep edilebilir.

Nafaka Sürecinde Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Yapılması Gerekenler:

• Karşı tarafın gizlediği gelir kaynaklarını (tapu sorguları, şirket ortaklıkları, banka hesapları) mahkeme vasıtasıyla tespit ettirin.

• Çocukların okul, servis, kurs, sağlık ve özel gelişim harcamalarına ait faturaları düzenli olarak biriktirip mahkemeye sunun.

• Nafaka ödemelerinde banka açıklamasına hangi aya ait olduğunu ve "Nafaka Ödemesidir" ibaresini yazın.

• Nafakanın her yıl ÜFE oranında otomatik artırılması yönünde karar verilmesini talep edin.

Yapılmaması Gerekenler:

• Mahkemece belirlenen tedbir veya iştirak nafakasını "boşanma kesinleşmedi" diyerek ödememezlik yapmayın; nafaka borcunun ödenmemesi icra takibine ve 3 aya kadar tazyik hapsine yol açabilir.

• Karşı tarafın gelirini düşük göstermek için sigortasız çalışmaya başladığını fark ettiğinizde bunu sineye çekmeyin; SED araştırmasının yenilenmesini isteyin.

• Elden makbuzsuz nafaka ödemesi yapmayın; banka kanalı haricinde elden verilen paralar icra dairesince nafaka ödemesi olarak kabul edilmeyebilir.

Nafaka Davasında Deliller ve Talep Süreci Nasıl Hazırlanır?

• Nafaka miktarının belirlenmesinde tarafların güncel gelir ve gider durumlarını (SED araştırması) doğru tespit ettirin.

• Nafakanın her yıl enflasyon oranında (ÜFE) otomatik artırılması yönünde karar verilmesini hâkimden talep edin.

• İştirak nafakasının çocuğun erginliğiyle kendiliğinden sona erdiğini, yoksulluk nafakasında ise toptan ödeme imkânının ayrıca tartışılabileceğini bilerek talebinizi netleştirin.

Yoksulluk veya iştirak nafakası miktarları, ekonomik koşulların değişmesi halinde nafaka artırım veya azaltım davalarına konu edilebilir. Bakırköy boşanma avukatı ve hukuki danışmanlık hizmeti sunan ofisimizde, nafaka davası, nafaka artırımı ve nafakanın icra yoluyla tahsili süreçlerini titizlikle yönetiyoruz.

Birikmiş nafaka borçları öncelikli alacaklardandır. Borçlunun maaşı üzerinde başka hacizler olsa dahi, nafaka haczine birinci sırada öncelik verilir. Cari (aylık) nafaka borcunun ödenmemesi, İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca nafaka borçlusunun şikayeti üzerine tazyik hapsi ile cezalandırılmasına sebep olur. Bu ceza paraya çevrilemez ve ertelenemez.

Bu konuyla ilgili olarak Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır Şartları 2026, Velayet Davası Nasıl Açılır? Velayetin Değiştirilmesi Dilekçesi Örneği başlıklı yazılarımızı inceleyebilir, Aile Hukuku alanındaki diğer hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilir, ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Mete Çelik — İstanbul Barosu Sicil No: 76236

Dosyanıza özel değerlendirme için Florya boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir, büromuzla iletişime geçebilirsiniz.