Velayet Davası Nasıl Açılır? Velayetin Değiştirilmesi Dilekçesi Örneği

Bu rehberde: Velayet davası nasıl açılır? Anneden velayetin alınması şartları, velayetin değiştirilmesi davası ve velayet davası dilekçe örneği.

Boşanma sürecine giren veya boşanmış olan ebeveynler için şüphesiz en hassas, en sancılı ve çatışmalı konu müşterek çocukların velayetidir. Velayet, ergin olmayan çocukların bakımı, eğitimi, korunması ve yasal olarak temsil edilmesi hususunda ebeveynlere yüklenen hem bir hak hem de ağır bir sorumluluktur (TMK m. 335-337). Velayet değişikliği taleplerinde çocuğun üstün yararı ve Bağcılar çevresindeki velayet ve boşanma dosyaları birlikte ele alınmalıdır. Bakırköy Aile Mahkemelerinde ve İstanbul genelinde velayet davalarını yürüten aile hukuku avukatları olarak, bu rehberde velayet davasının nasıl açılacağını, velayetin kime verileceğini, çocuğun idrak yaşının etkisini, velayetin değiştirilmesi davasının şartlarını ve örnek bir dava dilekçesini inceliyoruz.

"Velayet düzenlemesinde asıl olan çocuğun üstün yararıdır." (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.11.2013, 2013/7715 E., 2013/26702 K.)

Bu ilkeyi güçlendiren bir başka kararında Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, anne-baba yararı ile çocuğun yararının çatışması hâlinde çocuğun yararına üstünlük tanınması gerektiğini, gerektiğinde çocuğun ifade ettiği görüşün aksine dahi karar verilebileceğini; ancak bunun için önce çocuğun görüşünün mahkemece usulüne uygun biçimde alınması ve üstün yararının somut olarak tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2015/26742 K.2016/2311). Velayetin değiştirilmesi talep ediliyorsa yeni olgular ve çocuğun üstün yararını gösteren deliller açıkça sunulmalıdır.

Boşanma Davasında Velayet Kime Verilir? Hâkimin Temel Kriterleri

Boşanma davasında hâkim müşterek çocukların velayeti konusunda karar verirken eşlerin kusur oranlarına değil, çocuğun geleceğine odaklanır. Karar verirken şu somut kriterler değerlendirilir:

1. Çocuğun Yaşı ve Anne Şefkatine İhtiyacı: Uygulamada 0-6 yaş arası çocukların anne bakım ve şefkatine en yoğun ihtiyaç duyduğu dönem olduğu kabul edilir. Bu yaş grubundaki çocukların velayeti, annenin çocuğun sağlığına zarar verecek ağır bir ahlaki çöküntüsü, bağımlılığı veya akıl sağlığı sorunu olmadığı sürece kural olarak anneye verilir.

2. Ekonomik ve Sosyal Durum: Yargıtay kararlarında açıkça belirtildiği üzere, annenin işinin veya düzenli gelirinin olmaması velayetin anneden alınarak babaya verilmesi için tek başına geçerli bir sebep değildir. Zira çalışmayan anne için iştirak nafakası ve çocukların bakım giderleri babadan tahsil edilerek denge sağlanır.

3. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi: Birden fazla çocuk varsa, Yargıtay çocukların psikolojik gelişimleri açısından kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ve velayetlerinin aynı ebeveyne verilmesi yönünde eğilim gösterir.

4. Çocuğun Sosyal Çevresi ve Alışkanlıkları: Çocuğun alıştığı okul düzeni, arkadaş çevresi ve yaşadığı evin değiştirilmemesi (örselenme yasağı) hâkim kararlarında etkilidir.

Çocuğun İdrak Yaşı ve Mahkemede Dinlenmesi

• İdrak Yaşı (8 Yaş ve Üzeri): Genellikle 8 yaş ve üzerindeki çocukların kendilerini ifade edebilecek, anne ve baba yanındaki yaşam koşullarını muhakeme edebilecek olgunluğa (idrak yaşına) eriştiği kabul edilir.

• Görüşünün Alınması Zorunluluğu: Hâkimin, idrak yaşındaki çocuğu duruşmada bizzat dinlemesi veya uzmanlar (pedagog, psikolog) aracılığıyla hazırlanan Sosyal İnceleme Raporu (SİR) kapsamında çocuğun eğilimini belirlemesi yasal bir zorunluluktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun görüşünün alınmasının salt biçimsel bir işlem olmadığını; görüşün alınması ve üstün yararla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini, çocuğun beyanının hâkimi bağlamasa dahi kararın gerekçesinde tartışılması gerektiğini vurgular (Yargıtay 2. HD, E.2015/26742 K.2016/2311).

Velayetin Değiştirilmesi Davası Nedir ve Şartları Nelerdir? (TMK m. 183)

Boşanma kararıyla birlikte velayetin bir ebeveyne verilmiş olması, o kararın kesin ve ömür boyu geçerli olduğu anlamına gelmez. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)'nun 183. maddesi uyarınca, durumun değişmesi halinde velayet kararı her zaman revize edilebilir.

Velayetin değiştirilmesi davasının açılabilmesi için velayet sahibi ebeveynin durumunda veya çocuğun yaşam koşullarında esaslı ve sürekli bir değişikliğin meydana gelmiş olması gerekir. Uygulamada en sık kabul edilen sebepler şunlardır:

1. Velayet Sahibinin Yeniden Evlenmesi: Tek başına velayetin değiştirilmesi nedeni değildir; ancak yeni eşin müşterek çocuğa kötü davranması durumunda velayet değiştirilir.

2. Velayet Sahibinin Çocuğu İhmal veya İstismar Etmesi: Eğitimin aksatılması, beslenme ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanmaması velayetin değiştirilmesi nedenidir.

3. Yurt Dışına veya Başka Bir Şehre Taşınma: Kişisel ilişkiyi engellemek amacıyla adres gizlenerek yapılan taşınma velayetin kötüye kullanılmasıdır.

4. Kişisel İlişkinin Kasıtlı Olarak Engellenmesi (En Sık Görülen Neden): Çocuğun icra kanalıyla dahi diğer ebeveyne gösterilmemesi ve ebeveyne yabancılaştırma, Yargıtay tarafından velayetin değiştirilmesi için en güçlü gerekçe olarak kabul edilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin bir başka kararında, velayet değişikliği ve iştirak nafakası taleplerinin birlikte incelendiği dosyalarda, mahkemenin her iki talebi de çocuğun üstün yararı çerçevesinde ayrı ayrı gerekçelendirmesi gerektiği vurgulanmıştır (Yargıtay 2. HD, E.2016/21514 K.2016/15983).

Velayet Davası Nasıl Açılır ve Hukuki Süreç Nasıl İşler?

• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Velayet ve velayetin değiştirilmesi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davalı tarafın yerleşim yeri mahkemesi veya müşterek çocuğun fiilen oturduğu yer mahkemesidir.

• Harçlar ve Masraflar: Dava nispi değil maktu harca tabidir; dolayısıyla dava açılış maliyeti çekişmeli boşanmaya göre düşüktür.

• Sosyal İnceleme Raporu (SİR) Aşaması: Dava açıldıktan sonra mahkeme hâkimi aile mahkemesi uzmanını (pedagog) görevlendirir. Pedagog, anne ve babanın evini bizzat ziyaret ederek çocukların yaşam alanını inceler ve çocukla özel bir görüşme yapar.

Örnek Velayetin Değiştirilmesi Davası Dilekçesi

BAKIRKÖY NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ'NE

DAVACI : Adı Soyadı (T.C. Kimlik No) - Adres

VEKİLİ : Av. Mete Çelik

Yeşilköy Mah. Çekmece Cad. No:30 D:1 B, Bakırköy / İstanbul

DAVALI : Adı Soyadı (T.C. Kimlik No) - Adres

KONU : Velayetin değiştirilmesi (müşterek çocuk ...'in velayetinin davacı babaya/anneye verilmesi) talebimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR :

1- Müvekkil davacı ile davalı taraf ... Aile Mahkemesi'nin ... E. ... K. sayılı ilamı ile boşanmışlardır. Boşanma kararı neticesinde müşterek çocuk ...'in velayeti davalı anneye/babaya bırakılmıştır.

2- Boşanma kararının ardından davalı taraf, müvekkilin çocukla kişisel ilişki kurmasını sistemli bir şekilde engellemeye başlamıştır. Davalı, mahkeme kararında belirlenen şahsi ilişki günlerinde müşterek çocuğu müvekkile göstermemekte, çocuğu müvekkilden kaçırmaktadır. Bu durum Bakırköy ... İcra Dairesi'nin çocuk teslimine ilişkin icra tutanakları ile sabittir. (Ek-1: İcra Tutanakları)

3- Müşterek çocuk ... (Doğum Tarihi: DD/MM/YYYY) şu an 10 yaşında olup idrak çağındadır. Yargıtay içtihatlarında da kabul edildiği üzere çocuğun görüşünün alınması ve üstün yararının somut biçimde tespiti zorunludur; davalının çocuğu müvekkile karşı sürekli kışkırtması ve ebeveynlik görevlerini ihmal etmesi çocuğun psikolojik gelişimini olumsuz etkilemektedir. Çocuğun üstün yararı gereği velayetin değiştirilerek müvekkil babaya verilmesi zorunluluk arz etmektedir.

4- Müvekkilin düzenli geliri, sabit ikametgahı bulunmakta olup, çocuğun eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını en üst düzeyde karşılayacak koşullara sahiptir.

HUKUKİ NEDENLER : TMK m. 182, 183, 335, 336, 337, HMK ve ilgili mevzuat.

HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt örnekleri, boşanma ilamı, çocuk teslimine dair icra müdürlüğü tutanakları, okul kayıtları, tanık beyanları, Sosyal İnceleme Raporu ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM :

Yukarıda arz edilen ve re'sen gözetilecek nedenlerle;

1- Davamızın KABULÜ ile müşterek çocuk ...'in davalıda olan velayetinin kaldırılarak davacı müvekkile verilmesine,

2- Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.

Davacı Vekili

Av. Mete Çelik

İmza

Karşılaştırma Tablosu: Velayet Türleri ve Farkları

Yargıtay'ın Yerleşik Emsal Kararları ve Kriterleri

• Kişisel İlişkinin Engellenmesi Velayet Değişikliği Sebebidir: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarına göre, velayet hakkına sahip olan anne veya babanın haklı bir neden olmaksızın çocuğu diğer ebeveyne göstermekten kaçınması velayet görevinin kötüye kullanılmasıdır ve velayetin değiştirilmesini gerektirir.

• Anne-Baba Yararı ile Çocuğun Yararı Çatışırsa Çocuk Önceliklidir: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ebeveynlerin kişisel talep ve beklentileri ile çocuğun ihtiyaçları çatıştığında mahkemenin daima çocuğun üstün yararını esas alması gerektiğini, gerektiğinde çocuğun beyan ettiği tercihin aksine karar verilebileceğini ancak bu kararın somut gerekçelerle desteklenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E.2015/26742 K.2016/2311).

• Annenin Çalışmaması Velayete Engel Değildir: Yargıtay, annenin işsiz olması veya gelirinin yetersiz olmasını tek başına velayetin babaya verilmesi için yeterli bulmamıştır.

Velayet Davasında Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Değerlendirilir?

• Yapılması Gerekenler:

1. Çocuğu Pedagog Görüşmesine Hazırlayın: Pedagog görüşmesinden önce çocuğu korkutmayın veya yönlendirmeyin. Uzmanlar çocukların ezberletilmiş beyanlarını kolaylıkla fark etmekte ve bu durum yönlendiren ebeveynin aleyhine rapor yazılmasına yol açmaktadır.

2. Engelleme Fiillerini Belgeleyin: Eğer diğer ebeveyn çocuğu göstermiyorsa, bu durumu karakol şikayeti, WhatsApp yazışmaları veya en garantisi icra müdürlüğü çocuk teslim tutanakları ile resmi olarak belgelendirin.

3. Çocuğun Okul ve Sağlık Kayıtlarını Sunun: Çocuğun sizin yanınızda eğitiminin ve sağlığının daha iyi takip edildiğini gösteren karne, takdir belgeleri veya doktor raporlarını mahkemeye sunun.

• Yapmamanız Gerekenler:

1. Çocuğu Diğer Ebeveyne Karşı Kışkırtmayın: Çocuğun yanında diğer ebeveyn hakkında kötü konuşmak "ebeveyne yabancılaştırma" tespiti yapılmasına ve velayeti kaybetmenize neden olabilir.

2. Mahkeme Kararını İhlal Etmeyin: Size verilen kişisel ilişki gün ve saatlerine titizlikle uyun.

Velayet Davası Açarken Deliller Nasıl Hazırlanır?

• Velayetin değiştirilmesi davasında çocuğun üstün yararını zedeleyen ihmal veya engelleme iddialarını somutlaştırın.

• Çocuğun idrak yaşında (8 yaş ve üzeri) olması halinde mahkemede pedagog eşliğinde dinlenmesini talep edin; Yargıtay'ın çocuğun görüşünün alınmasını zorunlu koşan içtihadını dilekçenizde belirtin.

• Velayet sahibi eşin yeniden evlenmesi veya iş değiştirmesinin tek başına velayet kaybı yaratmayacağını bilin.

Velayet davaları, çocukların geleceğini ve ebeveynlerin haklarını doğrudan etkileyen son derece hassas aile hukuku davalarıdır. Pedagog raporları ve çocuk psikolojisi uzmanlarının değerlendirmeleri kararda belirleyicidir. Bakırköy (Bahçelievler, Bağcılar, Güngören, Zeytinburnu) boşanma avukatı ve hukuki danışmanlık hizmeti sunan ofisimizde, velayet ve velayetin değiştirilmesi davalarında profesyonel aile hukuku avukatlığı desteği sunuyoruz. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.

Velayetin Değişikliğinde Yeni Olgular ve Çocuğun Yararı

Velayetin değiştirilmesi, önceki kararın yeniden görülmesi değil; karar sonrasında ortaya çıkan ve çocuğun yararını etkileyen yeni olguların değerlendirilmesidir. TMK m. 183, ana veya babanın yeniden evlenmesi, başka yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde gerekli önlemlerin alınabileceğini düzenler. Her olayda çocuğun üstün yararı, yaşam koşulları ve ebeveynlerin velayet görevini yerine getirme durumu ayrı incelenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi talebinde tanık delilleri ve uzman incelemesi tamamlanmadan karar verilmemesi gerektiğini göstermiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/2486 E., 2018/1148 K.

Konuya ilişkin sorularınız için Yeşilköy boşanma avukatı sayfamızdaki iletişim kanallarını kullanabilirsiniz.