Malulen emeklilik, halk arasında malullük aylığı bağlanmasına verilen addır. 5510 sayılı Kanun'a göre Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücünün (veya ilgili hâllerde meslekte kazanma gücünün) en az %60'ını kaybettiği tespit edilen sigortalı malul sayılır; aylık için kural olarak en az on yıllık sigortalılık ve 1800 gün prim gerekir (m.25-26).
Malulen emeklilik, hastalık veya engellilik nedeniyle çalışma gücünü büyük ölçüde kaybeden sigortalıya yaş şartı aranmadan aylık bağlanmasını anlatan yaygın ifadedir. Kanundaki adı malûllük aylığıdır ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda düzenlenir.
"Malûllük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malûllük aylığı bağlanmasıdır." — 5510 s.K. m.26/1
Kimler malul sayılır?
Sigortalının veya işverenin talebiyle, Kurumca yetkilendirilen sağlık kurullarının raporları ve dayanak tıbbi belgeler incelenir; karar Kurum Sağlık Kurulunundur (m.25/1). Ölçüt sigortalının statüsüne göre değişir:
| Sigortalı | Malul sayılma ölçütü (m.25/1) |
|---|---|
| Hizmet akdiyle çalışanlar (m.4/1-a) ve kendi adına bağımsız çalışanlar (m.4/1-b) | Çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60'ının kaybı |
| Kamu idarelerinde çalışanlar (m.4/1-c) | Çalışma gücünün en az %60'ının kaybı veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünün kaybı |
Önemli bir istisna: Sigortalı olarak ilk kez çalışmaya başlamadan önce de çalışma gücünün %60'ını kaybetmiş olduğu tespit edilen kişi, o hastalık veya engellilik nedeniyle malullük aylığından yararlanamaz (m.25/2). Bu nedenle herhangi bir engelli raporu kendiliğinden malullük aylığı anlamına gelmez.
Aylık bağlanma şartları
Malul sayılmanın yanında m.26/2'deki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- En az on yıldan beri sigortalı olmak ve toplam 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün şartı yine aranır.
- Çalışılan işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan ya da devrettikten sonra Kurum'a yazılı başvurmak.
- Kendi adına bağımsız çalışanlar (m.4/1-b) bakımından genel sağlık sigortası primi dâhil prim ve prime ilişkin bütün borçların ödenmiş olması.
Bu sayfa 5510 sayılı Kanun'un genel kuralını anlatır; somut dosyada sigortalılık başlangıç tarihine ve statüsüne göre başka hükümlerin uygulanıp uygulanmadığı ayrıca incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Sürekli bakıma muhtaç kişide 10 yıl sigortalılık aranır mı?
Hayır. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalıda sigortalılık süresi aranmaz; ancak 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartı devam eder (5510 s.K. m.26/2-b).
Çalışmaya başlamadan önce var olan hastalıkla malulen emekli olunur mu?
Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başlamadan önce çalışma gücünün %60'ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engellilik nedeniyle malullük aylığından yararlanamaz (5510 s.K. m.25/2).