Arabuluculuk, tarafsız ve bağımsız, eğitimli bir arabulucunun tarafları bir araya getirip kendi çözümlerini üretmelerine yardım ettiği uyuşmazlık çözüm yöntemidir (6325 s.K. m.2). Kural olarak isteğe bağlıdır; ancak işçi-işveren, ticari para alacağı, tüketici, kira, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesi gibi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce başvurmak zorunludur.
Arabuluculuk, mahkemeye gitmeden önce veya dava sürerken tarafların bir arabulucu eşliğinde masaya oturup anlaşmaya çalıştığı yoldur. Arabulucu karar vermez; tarafların kendi çözümünü bulmasına yardım eder, gerekirse çözüm önerisi getirebilir.
Arabuluculuk ne demek?
"Arabuluculuk: Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini" — 6325 s.K. m.2/1-b
Arabulucu, Adalet Bakanlığının arabulucular siciline kayıtlı gerçek kişidir (m.2/1-a). Ceza davalarındaki uzlaşma/uzlaştırma ayrı bir kurumdur.
Hangi davalarda zorunlu (dava şartı)?
- İş davaları: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade davaları; bunlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (7036 s.K. m.3/1). İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bunun dışındadır (m.3/3).
- Ticari davalar: Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (TTK m.5/A).
- Tüketici davaları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar; tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına itirazlar hariç (6502 s.K. m.73/A).
- Kira, ortaklık, kat mülkiyeti, komşuluk: Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunu ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar (6325 s.K. m.18/B).
Son tutanak ve süreler
Anlaşılamazsa arabulucu son tutanağı düzenler. Davacı bu tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; eklemezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, yine sunulmazsa dava usulden reddedilir. Hiç arabulucuya gidilmeden dava açılmışsa dava, dava şartı yokluğundan doğrudan usulden reddedilir (6325 s.K. m.18/A/2).
Arabulucu başvuruyu kural olarak görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatabilir (m.18/A/9). Ticari davalarda bu süre altı hafta, uzatma en fazla iki haftadır (TTK m.5/A/2).
İlk toplantıya gelmemenin sonucu
Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir; bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (m.18/A/11).
Anlaşma belgesi
Anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınırsa belge ilam niteliğinde sayılır (m.18/2). Taraflar ve avukatları ile arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı belge, şerh zorunlu olan hâller dışında şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir (m.18/4). Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında şerh alınması zorunludur (m.18/B/3). Anlaşılan konular hakkında taraflar artık dava açamaz (m.18/5).
İşçilik alacaklarıyla ilgili: kıdem tazminatı nasıl alınır?. Tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyeti yolu: tüketici hakem heyeti kararına itiraz.
Sık sorulan sorular
Arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur?
Arabulucu son tutanağı düzenler. Davacı, bu tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine ekleyerek dava açar (6325 s.K. m.18/A/2).