Mobbing, işyerinde bir çalışanın bir veya birden fazla kişi tarafından sistematik ve süreklilik gösteren biçimde yıldırılması, dışlanması, aşağılanması veya işten ayrılmaya zorlanması, yani psikolojik taciz demektir; Türk Borçlar Kanunu m.417 işverene buna karşı önlem alma yükümlülüğü getirir.
Mobbing, İngilizce "mob" (kalabalık, güruh) kelimesinden türemiş bir kavramdır; Türk mevzuatında psikolojik taciz olarak geçer. Kanunlarda ayrıntılı bir tanımı yoktur. Türk Borçlar Kanunu, işvereni işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlü tutar (TBK m.417).
Mobbing ne demek?
Tek seferlik bir tartışma veya sert bir uyarı mobbing sayılmaz. Mobbingde davranışların sistematik olması, belli bir süre tekrarlanması ve çalışanı yıldırma, sindirme ya da işten ayrılmaya zorlama amacı taşıması aranır. Yargı kararlarında bu unsurlar birlikte değerlendirilir.
Mobbing örnekleri
- Sürekli olarak başkalarının önünde aşağılama, bağırma, alay etme
- Kasıtlı olarak iş verilmemesi, niteliğinin çok altında işlere verilme veya yetiştirilemeyecek iş yükü
- Toplantılardan, yazışmalardan ve ekipten dışlama; bilgi saklama
- Gerekçesiz ve sık tutanak tutma, asılsız suçlamalar, sürekli yer veya görev değiştirme
- Özel hayata ilişkin söylentiler yayma, tehdit ve gözdağı
Mobbinge uğrayan işçinin hakları
- Haklı nedenle fesih: İşverenin işçinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışları, sataşma ve gözdağı vermesi gibi hâller işçiye iş sözleşmesini derhâl feshetme hakkı verir (İş Kanunu m.24/II). Haklı nedenle fesheden ve en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
- Fesih süresi: Bu hak, davranışın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş Kanunu m.26).
- Manevi tazminat: İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle kişilik haklarının ihlalinden doğan zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417/3).
- Ayrımcılık tazminatı: Davranışlar dil, ırk, cinsiyet, din gibi sebeplere dayalı bir ayrımcılık niteliğindeyse dört aya kadar ücret tutarında tazminat istenebilir (İş Kanunu m.5).
Mobbing nasıl ispatlanır?
İspat yükü kural olarak mobbing iddia eden işçidedir. Ancak mobbing çoğu zaman örtülü yürütüldüğü için yargı kararlarında kesin ispat yerine, olayların bütününden mobbing olduğu kanaatini uyandıran güçlü emarelerin yeterli görüldüğü kararlar bulunmaktadır. E-posta ve mesajlar, tanık beyanları, sağlık raporları, tutanaklar ve görev değişikliği yazıları önemli delillerdir. İşçilik alacakları ve tazminat talepleri için dava açmadan önce kural olarak arabulucuya başvurmak gerekir.
Adım adım yol haritası için: İşyerinde mobbinge uğrayan işçi ne yapmalıdır?. Kıdem hesabı için: kıdem tazminatı şartları ve hesaplanması.
Sık sorulan sorular
Mobbing ne demek?
Mobbing, işyerinde bir çalışanın sistematik ve tekrarlanan davranışlarla yıldırılması, dışlanması veya işten ayrılmaya zorlanmasıdır. Türk mevzuatında 'psikolojik taciz' olarak geçer ve işveren buna karşı önlem almakla yükümlüdür (TBK m.417).
Mobbing nedeniyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı?
Mobbing niteliğindeki davranışlar İş Kanunu m.24/II kapsamında işçiye haklı nedenle derhâl fesih hakkı verir. Sözleşmesini süresinde (öğrenmeden itibaren altı iş günü, her hâlde bir yıl) haklı nedenle fesheden ve en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise bu durumda istenemez.
Mobbing nasıl ispatlanır?
Yazışmalar, e-postalar, mesajlar, tanık beyanları, sağlık raporları, tutanaklar ve görev değişikliği yazıları gibi delillerle. Mobbing örtülü yürütüldüğünden, olayların bütününden güçlü emarelerin yeterli görüldüğü yargı kararları vardır; yine de delilleri tarihli olarak saklamak önemlidir.
Mobbing şikâyeti nereye yapılır?
İşverene yazılı bildirimde bulunulabilir; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ALO 170 hattına ve CİMER'e başvurulabilir. Tazminat ve alacak talepleri için dava açmadan önce kural olarak arabulucuya başvurmak gerekir. Davranış aynı zamanda suç oluşturuyorsa savcılığa şikâyet de mümkündür.