Miras davalarında süre talebin türüne göre değişir: tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl içinde açılır (TMK m.571); mirasın reddi ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 ay içinde yapılır (m.606). Borçlu mirasçının reddine karşı alacaklılar 6 ay içinde iptal davası açabilir (m.617). Muris muvazaası (mal kaçırma) nedeniyle tapu iptali davası ise zamanaşımına ve hak düşürücü süreye bağlı değildir; ancak aşırı gecikme hakkın kötüye kullanılması sayılabilir (Yargıtay 1. HD E.2015/1840).
İçindekiler · 13 bölüm
Durumunuza göre seçenekler
- Tenkis davası: Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl; hak düşürücü (TMK m.571).
- Mirasın reddi: Ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 ay (m.606).
- Borçlu mirasçının reddinin iptali: Alacaklılar için retten itibaren 6 ay (m.617).
- Muris muvazaası (mal kaçırma): Süreye bağlı değildir; her zaman açılabilir.
- Mirasın paylaşılması: Her mirasçı her zaman isteyebilir (m.642).
- Borca batık tereke: Hükmen ret tespiti süreye bağlı değildir (m.605/2).
Miras davalarında en kritik konu, çoğu zaman davanın kendisi değil, açılabileceği süredir. "Zamanaşımı" ile "hak düşürücü süre" farklı kavramlardır ve her talep türü için ayrı süreler işler. Bir talebi süresinde ileri sürmemek, en güçlü iddiayı bile sonuçsuz bırakabilir. Bu yazıda miras hukukundaki süreleri talep türlerine göre, güncel Yargıtay kararları ışığında ve hangi hâllerde sürenin hiç işlemediğini de açıklayarak ele alıyoruz.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark nedir?
Zamanaşımı, geçmesiyle borcun kendisini değil dava yoluyla istenebilirliğini zayıflatan; kural olarak ileri sürülmesi gereken (hâkimin re'sen dikkate almadığı) bir savunmadır ve durma/kesilmeye tâbidir. Hak düşürücü süre ise geçmesiyle hakkın kendisini sona erdiren, hâkim tarafından re'sen gözetilen ve kural olarak durma/kesilmeye tâbi olmayan bir süredir. Miras hukukunda tenkis ve mirasın reddi gibi talepler hak düşürücü süreye; bazı alacak talepleri ise zamanaşımına tabidir. Bu ayrım, dosyanın kaderini belirler.
Miras davalarında süreler nelerdir?
Talep / dava | Süre (kural olarak) | Niteliği |
|---|---|---|
Tenkis davası (TMK m.571) | Öğrenmeden 1 yıl; her hâlde ölümden 10 yıl | Hak düşürücü süre |
Mirasın reddi (TMK m.606) | 3 ay | Hak düşürücü süre |
Miras sebebiyle istihkak (TMK m.639) | Öğrenmeden 1 yıl; her hâlde 10 yıl (iyiniyetli zilyette) | Hak düşürücü süre |
Muris muvazaası (mal kaçırma) nedeniyle tapu iptali | Süreye bağlı değil | Her zaman açılabilir |
Terekeye ilişkin alacak talepleri | İlişkinin niteliğine göre (çoğu 10 yıl) | Zamanaşımı |
| İşlem veya dava | Süre | Başlangıç | Niteliği | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Mirasın reddi | 3 ay | Ölümün öğrenilmesi (atanmış mirasçıda tasarrufun resmen bildirilmesi) | Hak düşürücü; önemli sebeple sulh hâkimi uzatabilir | TMK m.606, m.615 |
| Borca batık terekede hükmen ret tespiti | Süresiz | — | Ölüm tarihinde aczin açıkça belli olması şartı | TMK m.605/2 |
| Tenkis davası | 1 yıl / her hâlde 10 yıl | Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi / vasiyetnamenin açılması veya mirasın açılması | Hak düşürücü; def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir | TMK m.571 |
| Borçlu mirasçının reddinin iptali (alacaklılar) | 6 ay | Ret tarihi | Hak düşürücü | TMK m.617 |
| Mirasın paylaşılmasını isteme | Her zaman | — | Ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa | TMK m.642 |
| Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali | Süresiz | — | Yargıtay: zamanaşımı ve hak düşürücü süreye tabi değil | Yargıtay 1. HD, E.2013/19002 K.2014/8018 |
Tablodaki süreler iki gruba ayrılır: hak düşürücü süreler mahkemece kendiliğinden dikkate alınır ve dolduğunda hak tamamen sona erer; zamanaşımı ise ancak karşı taraf ileri sürerse dikkate alınır. Tenkis iddiasının def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilmesi (TMK m.571/3), davalı konumundaki mirasçıyı süre baskısından kurtarır.
Tenkis davası açma süresi ne kadar?
Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davasını Türk Medeni Kanunu m.571 uyarınca, saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinden itibaren on yıl içinde açmalıdır. Yargıtay 16. Hukuk Dairesi bu iki süreyi net biçimde ayırır: bir yıllık sürenin işlemeye başlaması için mirasçının önce ölümü, mirasçı olduğunu, saklı paya tecavüz eden tasarrufu ve bu tasarrufun saklı payı zedelediğini öğrenmesi gerekir; on yıllık süre ise her hâlükârda işleyen azami hak düşürücü süredir (Yargıtay 16. HD, E.2012/4574 K.2012/5460). Saklı pay kavramının ayrıntıları için saklı pay nedir ve nasıl korunur yazımıza bakabilirsiniz. Ölüm ve öğrenme tarihine göre bu sürelerin son gününü miras süreleri hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Muris muvazaası davası için süre var mı?
Miras bırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünüşte satış (aslında bağış) niteliğindeki devirlere karşı açılan tapu iptali ve tescil davası, miras hukukundaki en önemli istisnadır. Yargıtay, 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanan yerleşik uygulamasında, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil davalarının herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabileceğini kabul eder (Yargıtay 1. HD, E.2013/19002 K.2014/8018).
Önemli sınır: "Her zaman açılabilir" demek, sınırsız gecikmenin sonuçsuz kalacağı anlamına gelmez. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, sürenin bulunmamasının hak sahibinin dilediği kadar bekleyebileceği biçiminde yorumlanamayacağını; aşırı gecikmenin somut olayda hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceğini vurgulamıştır (Yargıtay 1. HD, E.2015/1840 K.2017/4987). Bu nedenle mal kaçırma iddiasında da davayı geciktirmemek gerekir.
Mirası reddetme süresi kaç ay?
Mirası reddetmek isteyen yasal ve atanmış mirasçılar, kural olarak mirasın açıldığını (miras bırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını) öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurmalıdır (TMK m.606). Terekenin borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras hükmen reddedilmiş sayılır. Sürenin ayrıntıları ve sonuçları için reddi miras nasıl yapılır yazımızı inceleyebilirsiniz.
Süreyi kaçırmamak için atılması gereken adımlar
Miras bırakanın ölüm tarihi ve öğrenme tarihini belgeleyin (nüfus kaydı, tebligat, yazışma).
Talebin türünü baştan doğru belirleyin: tenkis mi, tapu iptali mi, alacak mı, ret mi?
Tapu, banka ve tereke kayıtlarını erken toplayın; öğrenme anını tespit edin.
Bir yıllık ve üç aylık sürelerin kısa olduğunu unutmayın; gecikmeden başvurun.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
Tenkis süresi hesaplanmadan önce hangi kazandırmanın tenkise tabi olduğu belirlenmelidir. TMK m.565'e göre şu sağlararası karşılıksız kazandırmalar ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir:
- Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılanlar ile altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devirleri ve alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi,
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Serbestçe dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar,
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Sık yapılan hatalar
Bütün miras davalarının süresiz olduğunu düşünmek.
Öğrenme tarihini belgesiz bırakmak.
Hak düşürücü süre ile zamanaşımının sonuçlarını karıştırmak.
İlgili rehberler ve hizmetler
Terekeden pay ve kullanım uyuşmazlıkları için miras kalan evde ecrimisil yazımıza bakabilirsiniz. Dosyanıza özel süre analizi için Miras Hukuku hizmeti ile Bakırköy miras avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Dosyanıza özel değerlendirme için hizmet bölgeleri sayfamızı inceleyebilir, büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Sürelerin işlemeye başladığı anın tespitinde ve terekeye ilişkin ilk işlemlerde dayanak belge mirasçılık belgesidir; veraset ilamının nasıl alınacağını ayrı bir yazıda anlattık.
Okumaya devam edin
Sık sorulan sorular
Miras davalarında zamanaşımı kaç yıldır?
Tek bir süre yoktur; dava türüne göre değişir. Tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl (TMK m.571); mirasın reddi 3 ay (TMK m.606); muris muvazaasına dayalı tapu iptali ise süresizdir.
Tenkis davası açma süresi ne kadardır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıldır (TMK m.571/1). Tenkis def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Miras paylaşımı yapılmazsa hak düşer mi?
Hayır. Mirasçılardan her biri, ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642). Paylaşma istemi zamanaşımına uğramaz.
Miras davasında süre ne zaman başlar?
Davaya göre değişir: reddi mirasta ölümün öğrenilmesiyle (TMK m.606), tenkiste saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle (TMK m.571), reddin iptalinde ret tarihiyle (TMK m.617) başlar.
Muris muvazaası davası için süre var mı?
Hayır. Yargıtay, mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırmak için yaptığı görünürdeki satışlara karşı açılan tapu iptali davalarının zamanaşımı ve hak düşürücü süreye tabi olmadığını kabul eder (Yargıtay 1. HD, E.2013/19002 K.2014/8018). Ancak süresizlik hakkın kötüye kullanılmasına dönüşemez.
Mirası reddetme süresi uzatılabilir mi?
Evet. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m.615). Talep 3 aylık süre dolmadan yapılmalıdır.
Borçlu mirasçı mirası reddederse alacaklıları ne yapabilir?
Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklılar ret tarihinden itibaren 6 ay içinde reddin iptali davası açabilir (TMK m.617).
Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Hak düşürücü süre mahkemece kendiliğinden dikkate alınır ve dolunca hak tamamen sona erer. Zamanaşımı ise borcu ortadan kaldırmaz, yalnızca ileri sürülürse dava yoluyla istemeyi engeller (TBK m.161).
Borca batık terekenin reddi için süre var mı?
Hayır. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2); bu durumun tespiti süreye bağlı olmaksızın istenebilir.
Ölümden önceki bir yıl içinde verilen hediyeler tenkise tabi mi?
Âdet üzere verilen hediyeler tenkise tabi değildir. Bunun dışındaki bağışlamalar ile saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar tenkise tabidir (TMK m.565).
Hukuki dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.571 (tenkiste hak düşürücü süre), m.606 (mirasın reddi), m.639 (miras sebebiyle istihkak)
- Yargıtay 16. HD, E.2012/4574 K.2012/5460 (tenkiste 1 yıl / 10 yıl hak düşürücü süre)
- Yargıtay 1. HD, E.2013/19002 K.2014/8018 (muris muvazaası davaları zamanaşımı/hak düşürücü süreye tabi değildir)
- Yargıtay 1. HD, E.2015/1840 K.2017/4987 (süresizlik hakkın kötüye kullanımına dönüşemez)
Soru ve yorumlar
Yorumlar, moderasyon onayından sonra yayımlanır.
Henüz yayımlanmış yorum bulunmuyor.