Veraset İlamı Nedir ve Nasıl Alınır Mirasçılık Belgesi 2026

Bir yakının vefatından sonra tapuda intikal yapmak, bankadaki hesaba ulaşmak veya terekeye ilişkin herhangi bir işlem başlatmak için önce mirasçı sıfatının resmî bir belgeyle ortaya konması gerekir. Uygulamada veraset ilamı denilen bu belgenin kanundaki adı mirasçılık belgesidir. Aşağıda belgenin hangi mercilerden alındığını, noterin hangi hâllerde belge düzenleyemediğini, yabancılık unsuru bulunan dosyalarda izlenen yolu ve hatalı bir belgenin nasıl iptal edildiğini mevzuat metni ve Yargıtay kararları üzerinden ele alıyoruz.

Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) nedir?

Veraset ilamı, miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla mirasçılarının kimler olduğunu ve her birinin terekeden alacağı payı gösteren resmî belgedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.598/1'e göre "Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir."

Belge, mirasçılara terekedeki mallar üzerinde doğrudan mülkiyet kazandırmaz; mirasçılık sıfatını ve pay oranlarını üçüncü kişilere ve resmî kurumlara ispat etmeye yarar. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu işlevi şöyle özetlemiştir: "Mirasçılık belgesi, mirasçıların miras bırakanla irs ilişkisini ve miras paylarını gösteren bir belgedir. Mirasçılık belgesi ile tereke üzerinde tasarrufta bulunma hakkı elde edilmektedir." (14. HD, E.2016/18145, K.2020/8365, T.14.12.2020).

Aynı kararda, belgenin ispat gücüne ilişkin iki nokta daha vurgulanmıştır: mirasçılık ilişkisi kural olarak nüfus kayıtlarıyla ispat olunur ve tapu sicil memuru mirasçılık belgesinin geçerliliğini sorgulayamaz.

Veraset ilamı nereden alınır: noterden mi, mahkemeden mi?

Kanun iki merci öngörür. Kural olarak her ikisine de başvurulabilir; ancak 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.71/B, noterin belge düzenleyemeyeceği hâlleri sayarak bu serbestiyi sınırlar. Aşağıdaki tablo, hangi durumda hangi merciye gidileceğini ve dayanağını gösterir.

Noterlerin mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi kanuna sonradan eklenmiştir: Noterlik Kanunu m.71/A ve m.71/B, 31/3/2011 tarihli 6217 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle getirilmiştir. Bu tarihten önce mirasçılık belgesi yalnızca mahkemeden alınabiliyordu; eski tarihli belgelerin mahkeme kararı biçiminde olmasının sebebi budur.

Noter hangi hâllerde veraset ilamı veremez?

Noterlik Kanunu m.71/B'nin üçüncü fıkrası üç hâli açıkça sayar: "Mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının mirasçılık belgesi verilmesi konusunda yeterli olmaması veya mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi durumunda, mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez."

Bu üç ölçüt uygulamada şu dosyaları kapsar:

• Mirasçılık sıfatının tartışmalı olduğu, soybağının veya evliliğin geçerliliğinin çözülmesi gereken dosyalar. Örneğin evliliği mutlak butlan nedeniyle iptal edilen sağ kalan eşin mirasçı olup olmadığı, TMK m.159 uyarınca onun evlenme sırasındaki iyi niyetinin araştırılmasına bağlıdır; bu bir yargılama işidir (Yargıtay 14. HD, E.2020/846, K.2020/8807, T.24.12.2020).
• Nüfus kayıtlarında kapalılık, çift kayıt veya çelişki bulunması, kaydın mirasçılık ilişkisini kurmaya yetmemesi.
• Talebin yabancı uyruklu bir kişiden gelmesi.
• Vasiyetnameye dayanan atanmış mirasçılık veya vasiyet alacaklılığı belgesi istenmesi. TMK m.598/2 bu belgeyi doğrudan sulh mahkemesine bağlamıştır.

Mirasın reddi, mirasçılıktan çıkarma ya da miras payının devri gibi tereke ilişkisini değiştiren durumlar da çoğu zaman yargılama gerektirir. Reddin usulü ve süreleri için reddi miras nasıl yapılır başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Veraset ilamı davası hangi mahkemede ve nasıl açılır?

Mirasçılık belgesi verilmesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382/2-c-6 uyarınca miras hukukundaki çekişmesiz yargı işlerinden sayılır. HMK m.383'e göre "Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir." Yetki bakımından ise HMK m.384 şu kuralı koyar: "Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir."

Talebin nasıl açılacağı konusunda Yargıtay'ın yerleşik uygulaması nettir: "Mirasçılık belgesi verilmesi davasının hasımsız olarak açılması yerleşik Yargıtay uygulamasıdır. Mirasçılık belgesinin iptali davası ise iptali istenen mirasçılık belgesinde mirasçı olarak gösterilen kişilere husumet yöneltilerek görülmesi gereken davalardandır." (Yargıtay 7. HD, E.2010/3273, K.2010/5033, T.23.09.2010).

Aynı kararda, daha önce alınmış bir mirasçılık belgesi bulunmasının yeni belge istenmesine engel olmadığı da belirtilmiştir; yasal veya atanmış mirasçılardan herhangi biri hasımsız olarak yeniden talepte bulunabilir. Çekişmesiz yargıda re'sen araştırma ilkesi geçerli olduğundan hâkim, nüfus arşiv kayıtları dâhil gerekli gördüğü her delile başvurabilir.

Talep harca tabidir; harç ve gider avansı tutarları her yıl güncellenen tarifelere göre belirlenir, bu nedenle burada rakam vermiyoruz. Güncel tarifeye göre ödenecek tutarı dava harcı hesaplama aracımızdan görebilirsiniz.

Veraset ilamını kimler talep edebilir?

TMK m.598/1, belgenin "başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere" verileceğini söyler. Buna göre yasal mirasçılardan her biri tek başına başvurabilir; belgede diğer mirasçıların da adı ve payı yer alır, onların muvafakati aranmaz. Vasiyetname ile atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı ise TMK m.598/2 uyarınca ayrı bir belge talep eder.

Atanmış mirasçılığın yasal mirasçılığı kendiliğinden ortadan kaldırmadığı özellikle önemlidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin yukarıdaki kararında bu husus şöyle ifade edilmiştir: "atanmış mirasçılık MK.598. maddesi gereğince yasal mirasçılığı ortadan kaldıran bir neden değildir." Atanmış mirasçı, yasal mirasçıların soybağını ortadan kaldıracak biçimde mevcut belgenin iptalini isteyemez.

Saklı paylı mirasçıların ölüme bağlı tasarruf karşısındaki konumu ayrı bir konudur; oranlar ve korunma yolları için saklı pay nedir ve nasıl korunur yazımıza bakılabilir.

Mirasçı sayısı fazla veya mirasçılara ulaşılamıyorsa ne yapılır?

Mirasçılardan bazılarına ulaşılamadığı, terekenin yönetiminde anlaşma sağlanamadığı hâllerde miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir. Bu talebin şartları ve dilekçe düzeni için miras ortaklığına temsilci atanması yazımızı inceleyebilirsiniz. Terekedeki taşınmazı mirasçılardan biri tek başına kullanıyorsa diğer paydaşların ecrimisil talebi gündeme gelir; bu konuda miras kalan ev için ecrimisil ihbarnamesi örneğimize bakabilirsiniz. Miras davalarında hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması için miras davalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler yazımız yol gösterir.

Yabancılık unsuru varsa veraset ilamı nasıl alınır?

Yabancı uyruklu bir kişinin mirasçı olmasında kural olarak bir engel yoktur. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin E.2016/18145, K.2020/8365 sayılı kararında açıkça "Yabancılar mirasçılık belgesi isteyebilir." denilmiştir. Ancak talebin noterden değil sulh hukuk mahkemesinden yapılması gerekir; Noterlik Kanunu m.71/B f.3 bu hâli noterin yetkisi dışında bırakmıştır.

Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda uygulanacak hukuk 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20'ye göre belirlenir: "Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır." Aynı maddenin ikinci fıkrası, mirasın açılması, iktisabı ve taksimine ilişkin hükümlerin terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu söyler.

Yukarıda anılan kararda Yargıtay, Türkiye'deki taşınmazların miras yoluyla intikali bakımından Tapu Kanunu m.35'teki sınırlamaların gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda miras bırakan 2011 yılında öldüğünden, o tarihte yürürlükte olan karşılıklılık (mütekabiliyet) esası uygulanmış; Yunanistan vatandaşı mirasçı yönünden ölüm tarihi itibarıyla hukuki veya fiilî karşılıklılığın bulunup bulunmadığının Adalet Bakanlığı aracılığıyla Dışişleri Bakanlığından sorulması gerektiği gerekçesiyle hüküm bozulmuştur. Kararda ayrıca, bu sınırlamanın yalnızca taşınmazlar bakımından geçerli olduğu, yabancı uyruklu kişilerin taşınırlar, para ve diğer haklar yönünden mirasçı olmalarında yasal bir engel bulunmadığı vurgulanmıştır.

Karşılıklılık esasının bugünkü durumu: Bu ölçüt artık yürürlükte değildir. 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35, 3/5/2012 tarihli 6302 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilerek karşılıklılık şartı kaldırılmış; yerine "Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilirler" kuralı getirilmiştir. Hangi rejimin uygulanacağını miras bırakanın ölüm tarihi belirler: 18.05.2012'den önceki ölümlerde karşılıklılık araştırılır, sonraki ölümlerde ise ölüm tarihinde yürürlükte olan ülke belirlemesi ile maddedeki alan sınırları esas alınır. Bu sınırlar, edinilen taşınmaz ve bağımsız-sürekli sınırlı ayni hakların toplam alanının özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçememesidir.

Miras yoluyla edinim bakımından maddenin son fıkrası ayrı bir sonuç öngörür: birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar, idarece verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir. Başka bir deyişle mirasçılık sıfatı ve mirasçılık belgesi alma hakkı etkilenmez; etkilenen, taşınmazın aynen elde tutulup tutulamayacağıdır.

Yabancı bir mahkemeden alınmış mirasçılık belgesi Türkiye'de doğrudan hüküm doğurmaz; tanıma ve tenfiz usulü işletilmelidir. Bu usulün işleyişi için yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi yazımızdaki açıklamalar yol gösterici olabilir. Yurt dışı bağlantılı miras dosyalarında miras hukuku ve gayrimenkul hukuku süreçleri çoğu zaman birlikte yürür.

Hatalı veya eksik veraset ilamı nasıl iptal edilir?

TMK m.598/3 tek cümleyle temel kuralı koyar: "Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir." Belge çekişmesiz yargıda verildiğinden kesin hüküm oluşturmaz; sonradan açılacak bir iptal davasıyla değiştirilebilir veya ortadan kaldırılabilir.

İptal talebinde görevli mahkeme, belgeyi mahkeme vermişse de noter vermişse de sulh hukuk mahkemesidir. Noterlik Kanunu m.71/C, noterin verdiği mirasçılık belgesi hakkında "menfaati ihlal edilenler tarafından sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunulabileceğini" ve mahkemenin kararının bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildireceğini düzenler. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2020/846, K.2020/8807 sayılı kararında hem iptal hem de yeni belge verilmesi talebi bakımından sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirtmiş, ayrıca noter belgesinin iptaline ilişkin hüküm kurulmamasını ve m.71/C'deki bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesini bozma sebebi saymıştır.

Verilmesi talebinden farklı olarak iptal davası hasımlıdır: iptali istenen belgede mirasçı olarak gösterilen kişilere husumet yöneltilmesi gerekir (Yargıtay 7. HD, E.2010/3273, K.2010/5033). Sağ kalan eşin mirasçılığının tartışmalı olduğu dosyalarda mahkemenin, TMK m.159 çerçevesinde eşin evlenme sırasındaki iyi niyetini araştırması gerekir; bu araştırma aile hukuku ile miras hukukunun kesiştiği noktadır.

Sulh hukuk mahkemesine sunulacak mirasçılık belgesi talep dilekçesi örneği

Aşağıdaki taslak, noterden belge alamayan mirasçılar için genel bir çerçevedir. Dosyanın özelliğine göre uyarlanması gerekir.

… NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE

İSTEMDE BULUNAN: [Ad Soyad] – T.C. Kimlik No: […] – [Adres]
VEKİLİ: [Varsa avukatın adı, soyadı ve adresi]
KARŞI TARAF: Yoktur (HMK m.382/2-c-6 uyarınca çekişmesiz yargı işidir).
KONU: Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) verilmesi istemidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Miras bırakan [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: […]) …/…/… tarihinde vefat etmiştir. Son yerleşim yeri […] adresidir.
2. Müteveffanın ölümüyle geriye ekli nüfus kayıt örneğinde görülen yasal mirasçıları kalmıştır. Tarafım da bu mirasçılardan biriyim.
3. Noterliğe yapılan başvuruda 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.71/B f.3 kapsamında […nüfus kayıtlarının yeterli olmaması / talebin yargılama gerektirmesi / yabancılık unsuru bulunması…] sebebiyle mirasçılık belgesi düzenlenememiş, mahkemenize başvurma zorunluluğu doğmuştur. Noterlik yazısı ektedir.
4. Terekedeki taşınır ve taşınmaz mal varlığı üzerinde intikal ve tescil işlemlerinin yapılabilmesi için mirasçıları ve pay oranlarını gösterir belgeye ihtiyaç duyulmaktadır.

HUKUKÎ SEBEPLER: 4721 sayılı TMK m.495 vd. ve m.598, 6100 sayılı HMK m.382, 383, 384 ve ilgili mevzuat.

DELİLLER: Nüfus kayıt örnekleri, ölüm belgesi, nüfus müdürlüğünden celbi istenecek arşiv kayıtları ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle miras bırakan [Ad Soyad]'ın yasal mirasçılarını ve miras paylarını gösterir mirasçılık belgesinin tarafıma verilmesini saygıyla talep ederim. …/…/…

İSTEMDE BULUNAN
[Ad Soyad – İmza]

EKLER: 1) Nüfus kayıt örneği 2) Ölüm belgesi 3) Noterlik yazısı 4) Varsa vekâletname

Özet

Veraset ilamı, mirasa ilişkin her işlemin başlangıç noktasıdır. Nüfus kayıtları açık ve mirasçılık tartışmasızsa noterlikten alınabilir; talep yargılama gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yetersizse veya belgeyi yabancı bir kişi istiyorsa yalnızca sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir. Belge verilmesi hasımsız, iptali ise hasımlı olarak görülür ve geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Nüfus kayıtlarının karışık olduğu, vasiyetname bulunan veya yurt dışı bağlantılı dosyalarda hatalı düzenlenen bir belge, sonradan tapu iptali ve tescil davalarına yol açabildiğinden sürecin baştan doğru kurgulanması önem taşır.

Av. Mete Çelik — İstanbul Barosu Sicil No: 76236