Elbirliği mülkiyeti, kanun veya kanunda öngörülen bir sözleşmeyle oluşan topluluk nedeniyle bir mala birlikte malik olunmasıdır; ortakların belirli payı yoktur, her birinin hakkı malın tamamına yaygındır (TMK m.701). En yaygın örneği, miras paylaşılana kadar mirasçıların terekeye elbirliğiyle sahip olmasıdır.
Elbirliği mülkiyetinin en bilinen örneği miras kalan mallardır: birden çok mirasçı varsa tereke, paylaşılıncaya kadar mirasçılara ortak olarak geçer ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m.640).
Elbirliği mülkiyeti ne demek?
"Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır." — TMK m.701
Paylı mülkiyetten farkı
| Elbirliği mülkiyeti | Paylı mülkiyet | |
|---|---|---|
| Pay | Belirlenmiş pay yoktur; hak malın tamamına yaygındır (m.701) | Her paydaşın belli bir payı vardır (m.688) |
| Tasarruf | Kural olarak oybirliği gerekir (m.702/2) | Paydaş kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir (m.688/3) |
| Kaynağı | Kanun veya kanunda öngörülen sözleşme (miras ortaklığı vb.) | Bölünmemiş bir şeyin birden çok kişiye belli paylarla ait olması |
Paylı mülkiyetin pratikteki görünümü için bkz. hisseli tapu.
Kurallar
- Oybirliği: Kanunda veya sözleşmede aksine hüküm yoksa yönetim ve tasarruf işlemleri için bütün ortakların oybirliği gerekir (m.702/2).
- Pay üzerinde tasarruf: Sözleşmeden doğan topluluk devam ettiği sürece paylaşma yapılamaz ve bir pay üzerinde tasarrufta bulunulamaz (m.702/3).
- Koruma: Ortaklardan her biri topluluğa giren hakların korunmasını tek başına sağlayabilir; bu korumadan bütün ortaklar yararlanır (m.702/4).
- Sona erme: Malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer; paylaştırma, aksine hüküm yoksa paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır (m.703).
Miras ortaklığı
Birden çok mirasçı varsa mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK m.640). Mirasçılardan birinin istemiyle sulh mahkemesi paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (m.640/3). Her mirasçı, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa her zaman paylaşmayı isteyebilir ve sulh mahkemesinden malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını talep edebilir (m.642). Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6325 s.K. m.18/B).
Eşlerin sözleşmeyle seçtiği mal ortaklığı rejiminde de eşler ortaklık mallarına "bölünmemiş bir bütün olarak" sahip olur (TMK m.257/2).
Temsilci atanması başvurusu için: miras ortaklığına temsilci atanması dilekçesi. Miras kalan evi kullanan mirasçıya karşı: miras kalan ev için ecrimisil.