İddianame Nedir? Tebliğden Sonra Ne Olur, Kabul ve İade (CMK 170-177)

İddianame, savcının soruşturma sonunda suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe gördüğünde düzenleyip mahkemeye sunduğu suçlama belgesidir (CMK m.170/2). Mahkeme iddianameyi kabul edince kamu davası açılır ve kovuşturma başlar; kabul, mahkûmiyet demek değildir (CMK m.175/1). İddianame sanığa çağrı kâğıdıyla birlikte tebliğ edilir. Tebliğ aldıysanız size yüklenen olayları, gösterilen delilleri ve duruşma gününü kontrol edip savunma delillerinizi zamanında hazırlayın.

Durumunuza göre seçenekler

• İddianame mahkemeye yeni sunulduysa: Kabul veya iade incelemesinin sonucunu bekleyin. Savcının belgeyi göndermesi tek başına davanın açıldığı anlamına gelmez.
• İddianame ve çağrı kâğıdı tebliğ edildiyse: Mahkeme ve duruşma bilgilerini, size yüklenen olayları ve gösterilen delilleri karşılaştırın. Savunmanızla ilgili belge ve tanıkları belirleyin.
• İddianame iade edildiyse: İade nedenlerini karardan okuyun. Savcı eksiklikleri giderip yeniden iddianame düzenleyebilir; iade, beraat kararı değildir.

İddianameyi aldıktan sonra ilk olarak neye bakmalı?

İddianamede suçun adı kadar, hangi olayın, nerede ve ne zaman işlendiğinin ileri sürüldüğü önemlidir. Kanun, yüklenen suçu oluşturan olayların mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanmasını ve iddianamenin sonuç kısmında yalnız aleyhe değil lehe hususların da gösterilmesini ister (CMK m.170/4, 5). Bu yüzden her olay iddiasını, savcının o olayla ilişkilendirdiği delille birlikte okuyun. Başka bir dosyaya, kişiye veya tarihe ait olduğu düşünülen bilgileri not edin; savunma hazırlığında somut olaya bağlanmayan ifadeleri ayırt etmeyi kolaylaştırır.

Çağrı kâğıdındaki mahkeme, dosya ve duruşma bilgilerini de kontrol edin. İddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi, dosyada iletişim bilgileriniz varsa telefon veya elektronik posta gibi yollarla ayrıca bildirilebilir; ancak kanun, çağrı kâğıdına bağlanan sonuçları bu ek bildirime uygulamaz (CMK m.176/1). Aldığınız çağrı kâğıdını ve tebliğ tarihini saklayın.

Terimin tanımı, iddianamede bulunması gereken kalemler ve iade sebeplerinin tam listesi iddianame sözlüğünde yer alıyor. Burada esas soru, belgenin size ulaşmasının ardından işlemlerin nasıl ilerlediğidir.

Kabul, iade ve duruşma birbirinden nasıl ayrılır?

Mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakını kendisine verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde inceler. Kanundaki iade nedenleri varsa eksik veya hatalı noktaları göstererek iddianameyi Cumhuriyet Başsavcılığına iade eder. Bu süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK m.174/1, 3).

Suçun hukuki nitelendirilmesi, yani savcının olaya hangi suç adını verdiği, tek başına iade sebebi değildir (CMK m.174/2). İade üzerine savcı, kararda gösterilen eksikleri tamamlayıp hataları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durum yoksa yeniden iddianame düzenler; ilk iade kararında gösterilmeyen sebeplerle iddianame yeniden iade edilemez (CMK m.174/4). Kanun, iade kararına itiraz hakkını Cumhuriyet savcısına tanır (CMK m.174/5). İade ile suçlama hakkında nihai hüküm verilmiş olmaz.

İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma başlar. Mahkeme bundan sonra duruşma gününü belirleyip duruşmada hazır bulunacak kişileri çağırır (CMK m.175). Kovuşturmanın ne olduğu ayrı sözlük sayfasında açıklanıyor. Kabul kararı suçun ispatlandığını göstermez; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı veya mahkûmiyet gibi hüküm, duruşma sona erdikten sonra verilir (CMK m.223/1).

Tebliğden sonra savunma için hangi adımlar atılır?

1. Tebliğ ve duruşma tarihini kaydedin. İddianame sanığa çağrı kâğıdıyla tebliğ edilir. Tutuklu olmayan sanığın çağrı kâğıdına, mazeretsiz gelmezse zorla getirileceği yazılır. Kanun, çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma arasında en az bir hafta bulunmasını öngörür (CMK m.176/1, 2, 4).
2. İsnadı delillerle karşılaştırın. Her olay iddiasının karşısına iddianamede gösterilen delili ve elinizdeki karşı belgeyi yazın (CMK m.170/4).
3. Toplanmasını istediğiniz savunma delillerini belirleyin. Sanık tanık veya bilirkişi çağrılmasını ya da başka savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa, ilgili olayları gösteren dilekçeyi duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir; bu dilekçe üzerine verilen karar kendisine derhâl bildirilir (CMK m.177/1, 2). Bu süreyi duruşma gününü beklemeden değerlendirin.
4. Ayrı konuları kendi yolunda inceleyin. Tutuklulukla ilgili itirazın şart ve süreleri bu yazının konusu değildir; tutuklamaya itiraz yazısında açıklanıyor. Savcılık iddianame yerine kovuşturmaya yer olmadığı kararı verdiyse KYOK yazısına bakın.

Bakırköy ve çevresindeki ceza dosyalarında iddianame sonrası savunma hazırlığı için Bakırköy ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.