Bilirkişi, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda mahkemenin görüşüne başvurduğu uzmandır. Genel bilgi, tecrübe veya hâkimin hukuki bilgisiyle çözülebilecek konuda bilirkişiye gidilemez. Hukuk davasında hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; rapora itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.266, 281, 282).
Bilirkişi, yargılamada çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda görüşüne başvurulan uzmandır. Örneğin bir belgenin teknik incelemesi, bir yapıdaki ayıbın tespiti veya zararın uzmanlık gerektiren hesabı gündeme geldiğinde mahkeme o alanın uzmanını görevlendirir.
Hangi konularda bilirkişiye gidilir?
"Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz." — HMK m.266/1
Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduklarını belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266; CMK m.63 aynı yönde). Ceza muhakemesinde bilirkişi, hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (CMK m.67/3).
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?
Rapor, bilirkişinin yaptığı işlemleri ve vardığı sonuçları açıkladığı belgedir (CMK m.67/1). Hukuk davasında hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Bu yüzden rapor, dava sonucunun kendisi değildir.
Rapora itiraz süresi
Hukuk davasında taraflar raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlatılmasını, belirsizliklerin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Talebin bu sürede hazırlanması çok zor ya da özel veya teknik çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre verilebilir (HMK m.281/1). Ek süre kendiliğinden işlemez; istenmesi gerekir.
Ceza yargılamasında sabit bir iki haftalık süre yoktur: inceleme tamamlanınca yeni inceleme veya itiraz için ilgililere mahkemece süre verilir (CMK m.67/5). Taraflar ayrıca uzmanından bilimsel görüş alabilir (uzman mütalaası, m.67/6).
Teknik delilin korunması için dijital delil rehberi; sigorta uyuşmazlığındaki eksper raporu için değer kaybı eksper raporuna itiraz yazısına bakılabilir. Sigorta eksperinin raporu, mahkemenin atadığı bilirkişinin raporuyla aynı usule tabi değildir.
Sık sorulan sorular
Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gündür?
Hukuk davasında rapor tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır; koşulları varsa bu süre içinde istenerek bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre alınabilir (HMK m.281/1). Ceza davasında süreyi mahkeme verir (CMK m.67/5).
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?
Hayır. Hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282); hukuki nitelendirme hâkime aittir.