Sanık, ceza muhakemesinde kovuşturmanın başlamasından (iddianamenin kabulü) hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişidir (5271 s. CMK m.2/1-b). Soruşturma evresindeki kişi şüpheli, mahkûmiyet hükmü kesinleşen kişi ise hükümlüdür.
Ceza yargılamasında aynı kişi, sürecin aşamasına göre farklı adlarla anılır. "Sanık", bu aşamalardan ikincisini anlatır: kişi hakkında artık mahkemede kamu davası vardır, ama hüküm henüz kesinleşmemiştir.
"Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi," — 5271 s. CMK m.2/1-b
| Sıfat | Evre | Dayanak |
|---|---|---|
| Şüpheli | Soruşturma: suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar | CMK m.2/1-a, e |
| Sanık | Kovuşturma: iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar | CMK m.2/1-b, f |
| Hükümlü | Mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra, infaz aşaması | 5275 s. İnfaz Kanunu |
Şüpheli, iddianamenin mahkemece kabulüyle sanık olur; çünkü kamu davası iddianamenin kabulüyle açılır ve kovuşturma evresi başlar (CMK m.175/1). Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse kişi hiç sanık sıfatı kazanmaz. Sanıklık, hükmün kesinleşmesiyle sona erer; mahkûmiyet, beraat veya başka bir hüküm kesinleşince kişi artık sanık değildir.
Sanığın yargılamadaki temel konumu
- Duruşmada hazır bulunma: Kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz; geçerli nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir (CMK m.193/1).
- Müdafi: Sanığın savunmasını yapan avukata müdafi denir (CMK m.2/1-c); katılanı temsil eden avukat ise vekildir (m.2/1-d).
- Delillerin tartışılması ve son söz: Deliller tartışılırken söz sırasıyla katılana, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine verilir; hükümden önce son söz hazır bulunan sanığındır (CMK m.216/1, 3).
Suçtan zarar gören taraf için bkz. müşteki; yargılama sırasında uygulanabilecek tedbirler için adli kontrol.