Beraat, ceza yargılaması sonunda sanığın suçlamadan aklanması demektir; fiil suç değilse, sanık işlemediği ispatlanmışsa, kast veya taksiri yoksa, hukuka uygunluk nedeni varsa ya da suçu işlediği ispatlanamamışsa mahkeme beraat kararı verir (CMK m.223/2).
Beraat, ceza davasında sanık hakkında verilebilecek hükümlerden biridir ve sanığın yüklenen suçtan aklandığını gösterir. Dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesidir. Kanun beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşme kararlarını ayrı ayrı sayar (CMK m.223/1); bunlar uygulamada sık karıştırılır.
Beraat ne demek?
Mahkemenin, sanığın cezalandırılmasını gerektiren bir suçun bulunmadığına ya da sanığın bu suçu işlediğinin ispatlanamadığına karar vermesidir. Beraat kararı şu beş hâlde verilir (CMK m.223/2):
- a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
- b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
- c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
- d) Suç sanık tarafından işlenmiş olsa da olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması (örneğin meşru savunma),
- e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması. Uygulamada en sık verilen beraat budur: delil yetersizliğinde şüpheden sanık yararlanır.
"Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez." — CMK m.223/9
Beraat ile diğer kararların farkı
| Karar | Ne anlama gelir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Beraat | Suç yok ya da sanığın işlediği ispatlanamadı | CMK m.223/2 |
| Ceza verilmesine yer olmadığı | Fiil var; ama kusur yok (yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, zorunluluk hâli, hata) veya etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık, karşılıklı hakaret gibi nedenlerle ceza verilmiyor | CMK m.223/3-4 |
| Düşme | Esasa girilmeden dava sona eriyor: zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme gibi TCK'daki düşme sebepleri ya da kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması | CMK m.223/8 |
| HAGB | Sanık suçlu bulunmuş, ceza iki yıl veya daha az; hüküm açıklanmıyor ve beş yıllık denetim süresi iyi geçerse dava düşüyor | CMK m.231/5, 8, 10 |
Beraatten sonra
- Tazminat: Kanuna uygun şekilde yakalanan veya tutuklanan, ya da ev hapsi (konutu terk etmeme) adli kontrolü uygulanan kişi beraat ederse maddi ve manevi zararını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-e, l). Mahkeme bu hakkı kararda bildirir (CMK m.141/2, 231/3).
- Süre: Kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde başvurulmalıdır (CMK m.142/1). Bu istemlerde 6384 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; ağır ceza mahkemesine yapılan istem Tazminat Komisyonuna gönderilir (CMK m.142/2).
- Kanun yolu: Beraat kararına karşı Cumhuriyet savcısı ve katılan da kanun yoluna başvurabilir (CMK m.260/1); istinaf süresi gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273/1).
- Adli sicil: Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 sayılı Kanun m.4/1); beraat kararı sabıka kaydı oluşturmaz.
HAGB'nin sonuçları için: HAGB nedir, memuriyet ve sicile etkisi; sicil kaydının silinmesi için: adli sicil kaydı nasıl silinir?; tutukluluk için: tutuklamaya itiraz ve tutukluluk süreleri. Kanun yolu aşamaları: istinaf ve temyiz süreci.
Sık sorulan sorular
Beraat kararı hangi hâllerde verilir?
Yüklenen fiil kanunda suç değilse, suçun sanık tarafından işlenmediği sabitse, sanığın kast veya taksiri yoksa, bir hukuka uygunluk nedeni varsa ya da suçun sanık tarafından işlendiği ispatlanamamışsa beraat kararı verilir (CMK m.223/2).
Beraat eden kişi tazminat alabilir mi?
Kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan ya da konutu terk etmeme adli kontrolüne tabi tutulan kişi beraat ederse maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-e, l). Başvuru, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (CMK m.142/1).
Beraat ile HAGB aynı şey mi?
Hayır. Beraatte sanık aklanır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında (HAGB) ise sanık suçlu bulunmuş ve iki yıl veya daha az ceza verilmiştir; hüküm açıklanmaz, beş yıllık denetim süresi kurallara uygun geçirilirse dava düşer (CMK m.231/5, 8, 10).
Beraat kararı adli sicil kaydına işlenir mi?
Hayır. Adli sicile Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1). Beraat bir mahkûmiyet hükmü olmadığından sabıka kaydı oluşturmaz.