KHK, kanun hükmünde kararname demektir; 2017 anayasa değişikliğinden önce Bakanlar Kurulunun kanun gücünde çıkarabildiği düzenlemedir. Günlük dildeki 'KHK'lı' ifadesi, 2016-2018 olağanüstü hâl döneminde KHK'lara ekli listelerle kamu görevinden çıkarılan kişileri anlatır.
KHK, "kanun hükmünde kararname"nin kısaltmasıdır. 2017 anayasa değişikliğinden önce yürütme organının, Meclis'ten geçmeden kanun gücünde düzenleme yapabilmesini sağlayan araçtı. İki türü vardı: olağan dönemde TBMM'nin çıkardığı bir yetki kanununa dayanan KHK'lar ve olağanüstü hâl döneminde, olağanüstü hâle ilişkin anayasa hükümlerine dayanılarak çıkarılan KHK'lar.
KHK ne demek?
Kanun kadar bağlayıcı olan ama Meclis yerine yürütme organınca çıkarılan düzenleme demektir. KHK'lar Resmî Gazete'de yayımlanır ve TBMM'nin onayına sunulurdu; Meclis'in değiştirerek ya da aynen kabul ettiği KHK'lar kanuna dönüşürdü. Bugün "KHK" denildiğinde çoğunlukla 2016-2018 olağanüstü hâl dönemindeki kararnameler akla gelir.
OHAL KHK'ları ve "KHK'lı" ifadesi
15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından ilan edilen ve TBMM'nin 21.07.2016 tarihli ve 1116 sayılı kararıyla onaylanan olağanüstü hâl döneminde çok sayıda KHK çıkarıldı. Bu KHK'lara ekli listelerle, terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirilen kişiler, ayrıca bir idari işlem yapılmaksızın doğrudan kamu görevinden çıkarıldı; bazı dernek, vakıf, özel okul ve kuruluşlar kapatıldı (7075 sayılı Kanun m.1-2). Günlük dildeki "KHK'lı" ifadesi bu kişileri anlatır.
KHK ile yapılan işleme karşı başvuru yolu
Olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK hükümleriyle yapılan işlemlere karşı başvuruları incelemek için 7075 sayılı Kanunla Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kuruldu. Komisyon; kamu görevinden, meslekten veya teşkilattan çıkarma, öğrencilikle ilişiğin kesilmesi ve dernek, vakıf, özel öğretim kurumu gibi kuruluşların kapatılmasına ilişkin başvuruları karara bağlar (m.2).
"Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabilir." — 7075 sayılı Kanun m.11/1
2017'den sonra ne değişti?
6771 sayılı Kanunla yapılan anayasa değişikliğiyle olağan KHK'ları düzenleyen Anayasa m.91 ile olağanüstü hâl ve sıkıyönetime ilişkin m.120, 121 ve 122 yürürlükten kaldırıldı. Yeni sistemde yeni KHK çıkarılamaz; yürütme alanındaki düzenlemeler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılır. Daha önce çıkarılmış KHK'ların yürürlükte kalıp kalmadığı ise her metin için ayrıca, sonraki kanun değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birlikte incelenir.
| KHK (eski sistem) | Cumhurbaşkanlığı kararnamesi | |
|---|---|---|
| Çıkaran | Bakanlar Kurulu | Cumhurbaşkanı (Anayasa m.104) |
| Sınırlar | Olağan dönemde yetki kanunu | Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez; kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz; çelişkide kanun uygulanır (m.104/17) |
| Olağanüstü hâl | OHAL KHK'ları | "Kanun hükmündeki" OHAL kararnameleri aynı gün Meclis onayına sunulur, üç ay içinde görüşülmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar (m.119) |
İdari yargıdaki iptal davası süreci hakkında genel bilgi için: memur disiplin cezasına itiraz ve iptal davası.
Sık sorulan sorular
KHK'lı ne demek?
2016-2018 olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelere ekli listelerle, ayrıca bir idari işlem yapılmaksızın doğrudan kamu görevinden çıkarılan kişiler için kullanılan günlük bir ifadedir (7075 sayılı Kanun m.1-2).
KHK ile ihraç edilen kişi nereye başvurur?
Olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK ile yapılan işlemlere karşı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu'na başvurulur. Komisyonun kararına karşı, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen Ankara idare mahkemelerinde, en son görev yapılan kurum aleyhine iptal davası açılabilir (7075 sayılı Kanun m.11).
Bugün yeni KHK çıkarılabilir mi?
Hayır. KHK'ları düzenleyen Anayasa m.91 ve olağanüstü hâl KHK'larına ilişkin hükümler 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı. Bugün yürütme alanında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılır (Anayasa m.104); olağanüstü hâlde de 'kanun hükmündeki' Cumhurbaşkanlığı kararnameleri çıkarılabilir (Anayasa m.119).
KHK ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi aynı şey mi?
Hayır. KHK eski sistemde Bakanlar Kurulunun çıkardığı düzenlemeydi. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ise Anayasa m.104'e dayanır; temel haklar ve siyasi haklar bu kararnameyle düzenlenemez, kanunla çelişirse kanun uygulanır.