KHK, yürürlükte olduğu dönemde kanun gücünde düzenleme yapmak için çıkarılan kanun hükmünde kararnameyi ifade eder; olağan KHK çıkarma yetkisi 2017 anayasa değişikliğiyle kaldırılmış, OHAL dönemindeki Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise Anayasa m.119'da ayrıca düzenlenmiştir.
KHK, “kanun hükmünde kararname” sözlerinin kısaltmasıdır. Türkiye'de önceki anayasal sistemde Bakanlar Kurulunun, TBMM'den aldığı yetki kanununa dayanarak çıkarabildiği ve kanun gücünde sonuç doğuran düzenlemelere bu ad verilirdi. KHK'lar konusu, çıkarıldıkları tarihteki anayasa hükümleri ve varsa yetki kanunuyla birlikte değerlendirilmelidir.
Bugün yeni bir olağan KHK çıkarılabilir mi?
2017 anayasa değişikliğiyle Anayasa'nın olağan KHK'ları düzenleyen 91. maddesi kaldırıldı. Bu nedenle eski sistemdeki yetki kanununa dayanılarak yeni bir olağan KHK çıkarılması, yürürlükteki anayasal düzenin aracı değildir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) günümüzde yürütme alanında kullanılan ayrı bir düzenleme türüdür; KHK ile aynı ad ve hukuki rejim değildir.
Eski KHK'lar yürürlükten kalktı mı?
Hayır. Anayasa değişikliği, geçmişte çıkarılmış bütün KHK'ları kendiliğinden hükümsüz kılmış sayılmaz. Her metnin yürürlük durumu; sonraki kanunlarla değişiklik veya yürürlükten kaldırma, Anayasa Mahkemesi kararları ve ilgili geçiş hükümleri birlikte incelenerek belirlenir. Bu yüzden yalnızca “KHK” başlığına bakarak bugün uygulanıp uygulanmadığına karar verilmemelidir.
OHAL döneminde çıkarılan düzenleme nedir?
Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâl ilanında Cumhurbaşkanına OHAL'in gerekli kıldığı konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi verir. Bu kararnameler Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. Güncel metnin adı “OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnamesi”dir; önceki dönemin KHK'sıyla karıştırılmamalıdır.
KHK ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasındaki fark
KHK, önceki anayasal düzende kanun gücünde çıkarılan bir düzenlemeydi. Olağan CBK ise Anayasa'nın 104. maddesindeki yürütme yetkisi içinde çıkarılır; temel hakların belirli alanlarını, kanunda açıkça düzenlenen konuları ve Anayasa'nın kanuna bıraktığı konuları düzenleyemez. Kanunla CBK aynı konuda farklı hükümler içerirse Anayasa'daki kanun önceliği kuralı uygulanır. Bu kurallar eski KHK'ların her birinin statüsünü tek başına çözmez.
Belirli bir KHK'ya dayanarak işlem yapılmışsa metnin numarası, ilgili maddesi, sonraki mevzuat ve varsa yargı kararı beraber kontrol edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Bugün yeni KHK çıkarılabilir mi?
Eski Anayasa m.91'e dayalı olağan KHK çıkarma yetkisi 2017 değişikliğiyle kaldırıldı. Güncel Anayasa, yürütme alanındaki Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve OHAL'de çıkarılabilecek kararnameleri ayrı maddelerde düzenler.
Eski KHK'lar hâlâ yürürlükte mi?
Bazı eski KHK hükümleri yürürlükte olabilir; bazıları sonraki düzenlemelerle kaldırılmış veya değiştirilmiş olabilir. Her KHK'nın güncel metni ve değişiklik geçmişi ayrı incelenmelidir.
KHK ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi aynı şey mi?
Hayır. KHK, önceki anayasal dönemin kanun gücündeki düzenlemesidir. Güncel Cumhurbaşkanlığı kararnamesi Anayasa'nın 104. maddesindeki sınırlar içinde kullanılan farklı bir düzenleme türüdür.
OHAL kararnamesi KHK mıdır?
Güncel Anayasa m.119 bu düzenlemeyi OHAL döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olarak adlandırır ve TBMM'ye sunulmasını öngörür. Bu nedenle önceki dönemin KHK rejimiyle aynı isim ve usulü kullanmamak gerekir.