Güvenlik soruşturması, bazı kamu görevlerine atanacak kişiler hakkında arşiv araştırmasına ek olarak kolluk ve istihbarat kayıtlarının, yabancılarla ilişiğin ve örgütlerle bağlantının kayıtlardan ve yerinden araştırılmasıdır. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nda düzenlenir; her kamu görevi için değil, kanunda sayılan görevler için yapılır.
Güvenlik soruşturması, kamu görevine atanacak bazı kişilerin göreve uygunluğunu değerlendirmek için yapılan araştırmadır. 2021'de yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, eski 4045 sayılı Kanun'un yerini almıştır (m.13/8). Kanun iki ayrı araştırma öngörür: herkes için yapılan arşiv araştırması ve yalnız belirli görevler için buna eklenen güvenlik soruşturması.
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması farkı
| Arşiv araştırması (m.4) | Güvenlik soruşturması (m.5) | |
|---|---|---|
| Kime yapılır? | İlk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkese | Kanunda sayılan görevlere atanacaklara, arşiv araştırmasıyla birlikte |
| Neye bakılır? | Adli sicil, aranma kaydı, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararları, soruşturma ve kovuşturmalar, kamu görevinden çıkarma kayıtları | Bunlara ek olarak kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik, terör veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak |
| Nasıl? | Mevcut kayıtlardan | Mevcut kayıtlardan ve gerektiğinde yerinden araştırılarak |
"Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır." — 7315 sayılı Kanun m.3/1
Kimler hakkında güvenlik soruşturması yapılır?
Kanun m.3/2'ye göre güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte şu kişiler hakkında yapılır: gizlilik dereceli birimlerde çalışacak personel; Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli; ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel; kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler; üst kademe kamu yöneticileri; özel kanunları gereği bu araştırmaya tabi tutulanlar ve milli güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje ve tesislerde çalışacaklar.
Kim yapar, sonucu kim değerlendirir?
Araştırmayı Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapar (m.6/1). Bu birimler yorum içermeyen olgusal verileri, atama yapacak kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletir; komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.7/2-3).
Arşiv araştırması yalnız kesinleşmiş mahkûmiyetlere bakmaz; m.4/1-ç kapsamında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ve devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular da incelenir. Adli sicil kaydının silinmesi koşulları adli sicil kaydı nasıl silinir yazısında anlatılır.
Veriler ne kadar saklanır, olumsuz sonuca karşı ne yapılır?
Elde edilen kişisel veriler, işlenme amacı ortadan kalkınca veya her durumda iki yılın sonunda silinir ve yok edilir; işleme karşı dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinmez (m.10/1, 10/3). Güvenlik soruşturması gerekçesiyle atama yapılmaması idari bir işlemdir ve buna karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi idare mahkemesinde altmış gündür ve yazılı bildirimden itibaren işler (İYUK m.7).
Sık sorulan sorular
Her memur adayına güvenlik soruşturması yapılır mı?
Hayır. İlk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkese arşiv araştırması yapılır (7315 s.K. m.3/1). Güvenlik soruşturması ise yalnız m.3/2'de sayılan görevler (ör. emniyet, istihbarat, ceza infaz kurumu personeli, öğretmenler, üst kademe yöneticileri) için arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır.
Güvenlik soruşturmasındaki bilgiler kişiye verilir mi?
Kişinin istihbari faaliyetlere konu olmayan kendi verilerine erişme, düzeltilmesini ve silinmesini isteme imkânı için tedbir alınır; ancak millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez (7315 s.K. m.8/1, 8/3).