Rücu, bir borcu veya tazminatı kendi payından fazla ödeyen kişinin, ödediği fazlayı asıl sorumludan ya da diğer sorumlulardan geri istemesi demektir. Müteselsil borçlular arasında (TBK m.167), aynı zarardan sorumlu olanlar arasında (TBK m.62), ödeme yapan sigortacı ile SGK'nın sorumlulara başvurusunda karşımıza çıkar.
Rücu, "geri dönmek, geri başvurmak" anlamına gelir. Hukukta, başkasının da sorumlu olduğu bir borcu ödeyen kişinin, ödediğini asıl sorumludan geri istemesini anlatır. Genel kural Türk Borçlar Kanunu m.62 ve m.167'de, sigorta ve trafik alanındaki özel kurallar Türk Ticaret Kanunu m.1472 ile Karayolları Trafik Kanunu m.95'te yer alır.
Rücu ne demek?
Alacaklı, müteselsil borçlulardan herhangi birinden borcun tamamını isteyebilir. Borcu ödeyen borçlu ise dış ilişkide borcu kapatmış, ama iç ilişkide başkalarının payını da üstlenmiş olur. Bu fazlayı diğerlerinden geri istemesine rücu, bunun için açılan davaya rücu davası (rücuen tazminat davası) denir.
"Kendisine düşen paydan fazla ifada bulunan borçlunun, ödediği fazla miktarı diğer borçlulardan isteme hakkı vardır. Bu durumda borçlu, her bir borçluya ancak payı oranında rücu edebilir." — TBK m.167/2
Rücu türleri
| Kim rücu eder? | Kime? | Dayanak |
|---|---|---|
| Borcun fazlasını ödeyen müteselsil borçlu | Diğer borçlulara, payları oranında | TBK m.167, 168 |
| Aynı zarardan sorumlu olup payından fazla tazminat ödeyen | Diğer sorumlulara; paylaşımda kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlike gözetilir | TBK m.62 |
| Sigortalısına tazminat ödeyen sigortacı (örneğin kasko) | Zarara yol açan sorumlulara, ödediği bedel kadar | TTK m.1472 (halefiyet) |
| Karşı tarafa ödeme yapan trafik sigortacısı | Kendi sigortalısına, sözleşme ve kanunun izin verdiği oranda | KTK m.95/2 |
| İş kazasında ödeme yapan SGK | Kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırılığı olan işverene; kusurlu üçüncü kişilere | 5510 s.K. m.21 |
Trafik sigortacısının rücuu ve alkollü sürücü
Trafik sigortacısı, poliçedeki bir istisnayı kazada zarar gören kişiye karşı ileri süremez; önce zararı öder, sonra genel şartlarda sayılan hâllerde (alkollü veya ehliyetsiz sürüş gibi) kendi sigortalısına rücu eder (KTK m.95). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını gidermek için verdiği 23.06.2025 tarihli kararla, alkol nedeniyle rücu için kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesi gerektiğini kabul etti. Ölçütler ve savunma yolları için: alkol nedeniyle sigorta şirketinin rücu hakkı.
Rücuda zamanaşımı
- Haksız fiilde birlikte sorumlular arasında: Tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde ödemeden itibaren on yıl (TBK m.73).
- Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlüleri arasında: Kendi yükümlülüğünü tam olarak yerine getirip rücu edilecek kişiyi öğrenmeden itibaren iki yıl (KTK m.109/3).
- Bildirim yükümlülüğü: Kendisinden tazminat istenen kişi durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirmelidir; bildirmezse zamanaşımı, bildirimin dürüstlük kuralına göre yapılabileceği tarihte başlar (TBK m.73/2).
Kaza tazminatının kendisi için: trafik kazası maddi ve manevi tazminat davası; ölümlü kazalarda: destekten yoksun kalma tazminatı. Sigorta şirketine karşı dava yerine tahkim yolu için: Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu.
Sık sorulan sorular
Rücu ne demek?
Rücu, başkasının da sorumlu olduğu bir borcu veya tazminatı kendi payından fazla ödeyen kişinin, ödediği fazlayı diğer sorumlulardan geri istemesidir. Müteselsil borçlular arasında her borçluya ancak payı oranında rücu edilebilir (TBK m.167/2).
Sigorta şirketi alkollü sürücüye rücu edebilir mi?
Trafik sigortacısı zarar görene ödeme yaptıktan sonra, sözleşme ve kanunun izin verdiği oranda kendi sigortalısına başvurabilir (KTK m.95/2). Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.06.2025 tarihli, 2025/2402 E., 2025/4431 K. sayılı kararına göre alkol nedeniyle rücu için kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmiş olması gerekir.
Kasko şirketi karşı taraftan parayı nasıl geri alır?
Sigortalısına tazminat ödeyen sigortacı, ödediği bedel kadar sigortalısının yerine geçer ve zarardan sorumlu kişilere karşı onun haklarını kullanır. Buna halefiyet denir (TTK m.1472/1).
Rücu davası zamanaşımı ne kadar?
Haksız fiilde birlikte sorumlular arasında rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yılda, her hâlde ödemeden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.73). Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlüleri arasındaki rücu hakkı iki yıldır (KTK m.109/3).