Dijital Delil Nasıl Korunur ve Mahkemeye Sunulur?

Dijital delilde ilk amaç yalnız ekran görüntüsü almak değil, içeriğin kaynağını ve bütünlüğünü korumaktır. Mesajı, e-postayı veya paylaşımı silmeden; URL, kullanıcı hesabı, tarih-saat, orijinal dosya ve cihaz bilgileriyle birlikte kayıt altına almak gerekir. Uyuşmazlığın türüne göre noter vakıa tespiti, mahkemeden delil tespiti veya ceza soruşturmasında teknik inceleme yolları değerlendirilir.

Dijital delil nedir?

HMK m.199; fotoğraf, film, görüntü ve ses kayıtlarıyla elektronik ortamdaki verileri belge kabul eder. E-posta, mesajlaşma kaydı, sosyal medya paylaşımı, internet sayfası, sunucu kaydı, elektronik belge, konum verisi ve cihaz içeriği bu kapsamda değerlendirilebilir. Bir verinin “belge” sayılması, her dosyada tek başına yeterli ve kesin delil olduğu anlamına gelmez; kaynağı, elde edilme yöntemi, bütünlüğü ve uyuşmazlıkla bağlantısı ayrıca incelenir.

Ekran görüntüsü alırken neler kaydedilmeli?

• Paylaşımın veya sayfanın tam URL'si,

• hesap adı, profil bağlantısı ve görünen kullanıcı bilgileri,

• tarih-saat ile mümkünse cihazın tarih-saat ekranı,

• mesajın önceki ve sonraki bölümleriyle bağlamı,

• ek dosyaların orijinal biçimleri ve e-posta üstbilgileri,

• kayıt alındıktan sonra dosyanın değişmeden saklanan bir kopyası.

Kırpılmış, üzerine yazı eklenmiş veya yeniden kaydedilerek teknik bilgileri kaybolmuş görüntüler doğrulama sorununa yol açabilir. Çalışma kopyası gerekiyorsa orijinal dosya ayrı ve değişmeden korunmalıdır.

Ekran görüntüsü tek başına yeterli midir?

Ekran görüntüsü önemli bir başlangıç delili olabilir; fakat hesabın kime ait olduğu, içeriğin sonradan değiştirilip değiştirilmediği ve kaydın tam bağlamı tartışmalı kalabilir. Karşı taraf inkâr edecekse URL'nin, hesap bilgilerinin, orijinal cihazın, sunucu veya platform kayıtlarının ve diğer destekleyici delillerin korunması önem kazanır. Mahkeme delilleri birlikte değerlendirir.

Noter tespiti ile mahkemeden delil tespiti arasındaki fark

HMK m.401 noterlerin Noterlik Kanunu uyarınca yapacağı vakıa tespitini saklı tutar. Noter tespiti, belirli tarihte erişilebilen içeriğin kayıt altına alınmasına yardımcı olabilir. HMK m.400 kapsamındaki delil tespiti ise delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimalinde mahkemeden keşif, bilirkişi incelemesi veya başka bir tespit işlemi istenmesidir.

Dava açılmadan önce görevli/yetkili merci HMK m.401'e göre; dava açıldıktan sonra ise görülmekte olan davanın mahkemesi üzerinden belirlenir. Her uyuşmazlıkta otomatik olarak noter veya mahkeme tespiti gerekmez; delilin silinme riski ve beklenen itirazlar değerlendirilmelidir.

Ceza soruşturmasında telefon ve bilgisayar kayıtları

Suç şüphesi bulunan dosyalarda ihbar veya şikâyet CMK m.158 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir. Şikâyet dilekçesine mevcut ekran görüntüleri ve cihaz bilgileri eklenebilir; ancak kişi kendi imkânıyla başkasının hesabına veya cihazına hukuka aykırı erişmemelidir.

CMK m.134, gerekli şartlar oluştuğunda bilgisayar ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopya çıkarma ve çözüm işlemlerini hâkim veya kanunda belirtilen hâllerde Cumhuriyet savcısı kararına bağlar. Kanun, elkoyma sırasında verilerin yedeklenmesini ve belirli işlemlerin tutanağa geçirilmesini öngörür. CMK m.217'ye göre suç ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş delille ispat edilebilir.

Dijital delili koruma karar akışı

1. İçeriğin hâlen erişilebilir olup olmadığı ve silinme riski belirlenir.

2. URL, hesap, tarih-saat, bağlam ve orijinal dosya birlikte kaydedilir.

3. Dosyanın çalışma kopyası ile değişmeden saklanacak asıl kopyası ayrılır.

4. Hukuk davası, ceza şikâyeti, platform başvurusu veya kişilik hakkı talebinden hangisinin gerektiği belirlenir.

5. İnkâr ve silinme riski varsa noter vakıa tespiti, HMK delil tespiti veya soruşturma makamından teknik inceleme talebi değerlendirilir.

Avukata veya başvuru merciine hazırlanacak dosya

• Olayların tarih sıralı kısa özeti,

• tam ekran görüntüleri ve ayrı URL listesi,

• orijinal fotoğraf, video, ses, e-posta veya mesaj dışa aktarma dosyaları,

• hesap/profil bağlantıları ile kullanıcı adları,

• varsa platform başvuru numarası ve cevapları,

• tanık, ödeme, banka veya diğer destekleyici kayıtlar.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız kırpılmış ekran görüntüsü saklamak,

• URL ve tarih-saat bilgisini kaydetmemek,

• orijinal dosyayı düzenlemek veya üzerine açıklama yazmak,

• karşı tarafın hesabına ya da cihazına izinsiz erişmek,

• içerik silinme riski varken tespit başvurusunu geciktirmek,

• platform şikâyeti ile adli/hukuki başvurunun aynı sonucu doğurduğunu sanmak.

Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler

Elektronik verilerin belge niteliği ve delil tespiti için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199 ve m.400–401; ceza soruşturmasında başvuru, teknik inceleme ve hukuka uygun delil için 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.134, m.158 ve m.217 incelenmelidir. Dijital tehdidin ceza hukuku boyutu için tehdit suçu ve ispat yolları; dosyaya özel değerlendirme için Bilişim Hukuku hizmeti sayfasına bakabilirsiniz.