Eşimin veya Başkasının Borcu İçin Evime Haciz Gelir mi? 7 Günde İstihkak

Gelebilir, ama sizin malınız eşinizin borcu için haczedilemez: eşlerden her biri yalnız kendi borcundan sorumludur (TMK m.224). Sorun, birlikte oturulan evdeki eşyanın kanunen borçlunun elinde sayılmasıdır (İİK m.97/a). Malın size ait olduğunu haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasıyla bildirmeniz, gerekirse 7 gün içinde istihkak davası açmanız gerekir (İİK m.96-97).

Aynı durum yalnız eşler için değil; borçlu çocuğun anne-babasının evinde, ev arkadaşının, kiracının veya iş ortağının yanında haciz yapıldığında da ortaya çıkar. Bu yazıda istihkak iddiasının nasıl ve ne zaman yapılacağını, istihkak davasının sürelerini ve ispat için neyin gerektiğini anlatıyoruz. Haczin genel kuralları için haciz nedir rehberimize, evde hangi eşyaların hiç haczedilemeyeceği için eve haciz gelir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Başkasının borcu için neden evime haciz geliyor?

İcra dairesi hacze, borçlunun adresi olarak görünen yere gider. Borçlu o evde oturuyorsa ya da adres kaydı oradaysa, evdeki taşınırlar için kanuni bir karine devreye girer: bir taşınırı elinde bulunduran onun maliki sayılır ve borçlu başkalarıyla birlikte oturuyorsa mal borçlunun elinde kabul edilir (İİK m.97/a). Bu karine yüzünden haciz memuru eşyanın kime ait olduğunu araştırmak zorunda değildir; karinenin aksini ispat etmek malın sahibi olduğunu söyleyen kişiye düşer.

Karinenin bir istisnası vardır: birlikte oturulan yerlerde, niteliği itibarıyla kadına, erkeğe veya çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılan eşyalar ile meslek veya uğraş gereği kullanılan eşyalar o kişiye ait sayılır. Örneğin borçlu kocanın borcu için eşin kişisel takıları ve giysileri bu karineyle korunur; ancak ortak kullanılan eşyada ispat yine iddia edene düşer.

İstihkak iddiası nedir, ne zaman yapılır?

İstihkak iddiası, haczedilen malın borçluya değil kendisine ait olduğunu (veya üzerinde rehin hakkı bulunduğunu) söyleyen üçüncü kişinin bu iddiayı icra dairesine bildirmesidir. Haciz sırasında evdeyseniz iddianızı memura söyleyip haciz tutanağına yazdırırsınız; memur da malı elinde bulunduranları bu konuda beyana davet etmek zorundadır (İİK m.85/2).

Haciz sırasında orada değilseniz süre önemlidir: malın haczini öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsanız aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkınızı kaybedersiniz (İİK m.96/3). İstihkak iddiasında bulunan kişiyle birlikte oturanlar ve onun iş ortakları da iddianın yapıldığı tarihte hacizden haberdar olmuş sayılır; aynı evde hak iddia edecek başka biri varsa onun 7 günü de o tarihten işler.

İstihkak iddiasından sonra süreç nasıl işler?

Tablodaki iki 7 günlük süre birbirinden farklıdır: ilki iddiayı icra dairesine bildirmek, ikincisi icra mahkemesi kararından sonra dava açmak içindir. İkisinin de kaçırılması, aynı takipte malı kurtarma imkânını ortadan kaldırır.

Mal benim elimdeyse de istihkak davası açmam gerekir mi?

Hayır, bu durumda dava açma yükü alacaklıdadır. Haczedilen mal borçlunun değil de mülkiyet iddia eden üçüncü kişinin elindeyse ve bu kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü alacaklıya, üçüncü kişiye karşı istihkak davası açması için 7 gün süre verir; bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Dava açılırsa sonuçlanıncaya kadar mal satılamaz (İİK m.99).

Birlikte oturulan evde ise mal kural olarak borçlunun elinde sayıldığından çoğu zaman İİK m.96-97 yolu, yani üçüncü kişinin dava açtığı yol işler. 2021'de eklenen hükme göre bu durumda üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal yine muhafaza altına alınmaz; ancak icra mahkemesi takibin devamına karar verirse mal muhafazaya alınabilir (İİK m.97/a).

İstihkak davasında mülkiyet nasıl ispat edilir?

İstihkak davacısı malı nasıl edindiğini ve malın borçlunun yanında bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmek zorundadır (İİK m.97/a son cümle). Üçüncü kişi ile borçlunun "mal onundur" diye anlaşması alacaklıyı bağlamaz (İİK m.97/12). Uygulamada şu belgeler öne çıkar:

• Eşya adına düzenlenmiş, tarihi hacizden önce olan fatura veya satış belgesi
• Ödemenin sizin hesabınızdan veya kartınızdan yapıldığını gösteren banka kaydı
• Kira sözleşmesi, adres kaydı ve borçlunun o evde oturmadığını gösteren belgeler
• Çeyiz veya düğün hediyesi listeleri, evlilik öncesi edinimi gösteren belgeler

Belge tarihi hacizden sonra ise veya faturadaki alıcı borçlunun kendisiyse, bu belge davayı zayıflatır.

Dava sürerken haczedilen mal satılabilir mi?

İcra mahkemesi takibin ertelenmesine karar verdiyse mal dava sonuçlanana kadar satılamaz ve dava süresince İİK m.106'daki satış isteme süreleri işlemez (İİK m.97/8). Mal dava bitmeden paraya çevrilmişse icra hâkimi, satış bedelinin dava sonuna kadar alacaklıya ödenmemesine ya da teminatla veya teminatsız ödenmesine ayrıca karar verir (İİK m.97/10). Bu yüzden erteleme talebini davayla birlikte ve gecikmeden ileri sürmek önemlidir.

Dava kaybedilirse veya kazanılırsa tazminat var mı?

Evet, iki yönlü tazminat vardır. Takip ertelenmiş ve istihkak davası reddedilmişse, alacaklının geciken alacağının en az yüzde yirmisi oranında davacı aleyhine tazminata hükmedilir (İİK m.97/13). Dava kabul edilir ve iddiaya itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti anlaşılırsa, haczedilen malın değerinin en az yüzde on beşi oranında itiraz eden aleyhine tazminata hükmedilir (İİK m.97/15). İstihkak davaları basit yargılama usulüyle ve diğer davalardan önce görülür.

Hangi durumda istihkak değil başka yol izlenir?

Haczedilen eşya kime ait olursa olsun kanunen haczedilemeyen bir ev eşyasıysa, bu bir mülkiyet değil haczedilmezlik sorunudur ve işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülür (İİK m.16/1). Borcun kendisine itiraz ediliyorsa yol menfi tespit davası açmaktır. İcra borcunun genel sonuçları için icra borcu ödenmezse ne olur, maaşa gelen haciz için maaş haczi nasıl kaldırılır yazılarımıza, borç tutarını görmek için icra faiz hesaplama aracına bakabilirsiniz.

İstihkak sürelerinin kısa olması nedeniyle haczi öğrendiğiniz gün belgelerinizi toplamanız önemlidir. Dosyanıza özel değerlendirme için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.