Rehin, bir alacağı güvence altına alan sınırlı ayni haktır: borç ödenmezse alacaklı, rehin konusu malın paraya çevrilmesiyle alacağını öncelikle karşılayabilir (TMK m.946). Taşınırlarda kural olarak zilyetliğin alacaklıya devriyle kurulur; taşınmazlarda ise ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde kurulur.
Rehin, bir alacağı güvence altına almak için bir mal veya hak üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır. Borçlu borcunu ödemezse alacaklı, rehin konusu malın satılmasını ve bedelden alacağının ödenmesini isteyebilir. Rehin, borçlunun kendisi için kurulabileceği gibi başkasının borcu için de kurulabilir; bu yönüyle kişisel güvence olan kefaletten ayrılır: rehinde güvence bir kişi değil, belirli bir maldır.
"Alacaklı, ödenmeyen alacağının rehnin paraya çevrilmesi yoluyla ödenmesini isteyebilir." — TMK m.946/1
Rehin hakkı asıl alacakla birlikte sözleşme faizlerini, takip giderlerini ve gecikme faizini de güvenceye alır (TMK m.946/2).
Rehin türleri
| Tür | Nasıl kurulur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Taşınır rehni (teslime bağlı rehin) | Kanundaki ayrık durumlar dışında zilyetliğin alacaklıya devriyle | TMK m.939 |
| Taşınmaz rehni | Yalnız ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde | TMK m.850 |
| Alacak ve hak rehni | Devredilebilen alacak ve haklar üzerinde; aksine hüküm yoksa teslime bağlı rehin hükümleriyle | TMK m.954 |
Taşınır rehninde eşyanın alacaklıya teslimi esastır; taşınır fiilen yalnız rehnedenin hâkimiyetinde kaldığı sürece rehin hakkı doğmaz (TMK m.939/3). Taşınmazlar üzerindeki rehnin en yaygın biçimi ipotektir; ipotek, rehnin taşınmazlara özgü bir türüdür. Aynı taşınır üzerinde birden çok rehin varsa ödeme rehin haklarının kuruluş tarihine göre sırasıyla yapılır (TMK m.948).
Rehinli mal alacaklıya kalabilir mi?
"Borcun ödenmemesi hâlinde rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmü geçersizdir." — TMK m.949
Alacaklı borç ödenmedi diye rehinli malı kendiliğinden sahiplenemez; malın icra yoluyla satılması gerekir.
Rehinli alacağın takibi
Rehinle güvence altına alınmış alacak için alacaklı, borçlu iflasa tabi olsa bile kural olarak yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir; rehin borcu karşılamazsa kalan alacak için haciz veya iflas yoluna gidebilir (İİK m.45/1). Konut finansmanı ve TOKİ alacakları ile kambiyo senetleri için kanunda ayrık hükümler vardır (İİK m.45/2-3). Genel takip yolları için icra takibi nasıl başlatılır yazısına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Rehin yalnız eşya üzerinde mi kurulur?
Hayır. Başkasına devredilebilen alacaklar ve diğer haklar da rehnedilebilir; aksine hüküm yoksa bunlara teslime bağlı rehin hükümleri uygulanır (TMK m.954).
Rehinli alacak için doğrudan maaş haczi istenebilir mi?
Kural olarak hayır. İİK m.45/1'e göre rehinle temin edilmiş alacak için önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapılır; rehin borcu ödemeye yetmezse kalan alacak haciz veya iflas yoluyla takip edilebilir. Konut finansmanı ve TOKİ alacakları ile kambiyo senetleri ayrıktır.