Gece Haciz Yapılabilir mi? Güneş Batışından 1 Saat Sonra Yasak (İİK 51)

Hayır, kural olarak gece haciz yapılamaz. İİK m.51'e göre güneşin batmasından 1 saat sonra ile doğmasından 1 saat önceye kadar olan sürede (gece vakti) takip işlemi yapılamaz. İki istisna vardır: gece iş görülen yerlerde gece vakti hasılat haczi yapılabilir; borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti de haciz yapılabilir. Hafta sonu gibi tatil günlerinde ise haciz yapılabilir.

Bu yazıda gece vaktinin nasıl hesaplandığını, hangi durumlarda gece haczinin mümkün olduğunu, tatil günlerinde neler yapılabileceğini ve kurala aykırı bir hacze karşı hangi sürede başvurulması gerektiğini anlatıyoruz. Haczin genel çerçevesi için haciz nedir rehberimize bakabilirsiniz.

Gece vakti saat kaçta başlar?

Kanun sabit bir saat vermez; ölçü güneşin batışı ve doğuşudur. İİK m.51/1, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp güneşin doğmasından bir saat önce biten süreyi "gece vakti" olarak tanımlar. Bu nedenle gece vaktinin başladığı saat mevsime ve şehre göre değişir.

Örneğin güneşin 18.30'da battığı bir günde gece vakti 19.30'da başlar; güneşin 07.00'de doğduğu bir sabah ise 06.00'da biter. Bu iki saat arasında icra memurunun konuta veya kapalı bir iş yerine gelip haciz yapması kural olarak mümkün değildir.

Hangi durumlarda gece haciz yapılabilir?

Tablodaki ikinci satır sık karıştırılır: gece açık olan bir işletmede gece vakti yapılabilecek işlem, işletmenin o günkü gelirinin (hasılatın) haczidir. Kanun bu yerlerde gece vakti her türlü malın haczine izin vermez.

Mal kaçırma istisnası nasıl uygulanır?

İİK m.51/1'in son cümlesine göre borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılması caizdir. Kanun "anlaşılırsa" ifadesini kullanır; yani istisnanın uygulanması için borçlunun mal kaçırdığına dair somut bir durum bulunmalıdır. Alacaklının yalnızca "borçlu malları kaçırabilir" endişesi bu şartı karşılamaz.

Gece haczinin hangi gerekçeyle yapıldığı haciz tutanağından anlaşılır. Tutanakta mal kaçırmaya ilişkin bir tespit yoksa veya işlem gece iş görülen bir yerdeki hasılat haczi değilse, gece vakti yapılan haciz İİK m.51/1'e aykırıdır ve şikâyet konusu yapılabilir.

Hafta sonu ve tatil günlerinde haciz yapılır mı?

Evet. İİK m.51/1, tatil günlerinde takip işlemlerinin kural olarak yapılamayacağını söyler, ama aynı fıkrada tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabileceğini ve muhafaza tedbirlerinin alınabileceğini açıkça düzenler. Bu nedenle cumartesi, pazar veya resmî tatil günlerinde gündüz saatlerinde eve ya da iş yerine hacze gelinmesi kanuna aykırı değildir. Gece vakti yasağı ise tatil günlerinde de geçerlidir.

Konuta gece haciz için ayrıca onay gerekir mi?

Konutta haciz her saatte ayrı bir onaya bağlıdır. 2023'te eklenen İİK m.79/a'ya göre icra müdürü haciz yapılacak yerin konut olduğunu tespit ederse haciz kararını icra mahkemesinin onayına sunar; mahkeme en geç 3 gün içinde dosya üzerinden kesin karar verir ve haciz ancak onay kararı icra dairesine bildirildikten sonra yapılır. Bu onay kuralı ihtiyati hacizde uygulanmaz (İİK m.79/a).

Dolayısıyla konutta gece haczi için iki şartın birlikte bulunması gerekir: icra mahkemesinin konutta haciz onayı ve borçlunun mal kaçırdığının anlaşılması. Konuta haciz gelmesinin diğer şartlarını ve evde hangi eşyaların alınamayacağını eve haciz gelir mi yazımızda ele alıyoruz.

Evde yoksam kapı açılıp haciz yapılabilir mi?

Evet, gündüz saatlerinde yapılabilir. İİK m.80'e göre borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde değilse ve hemen bulundurulması mümkün olmazsa haciz borçlunun yokluğunda yapılır. Borçlu talep üzerine kilitli yerleri ve dolapları açmak zorundadır; gerekirse bu yerler zorla açtırılır. Zor kullanılması gerektiğinde zabıta memurları icra memurunun yazılı başvurusu üzerine yardım etmekle yükümlüdür (İİK m.81).

Bu yetkiler gece vakti yasağını ortadan kaldırmaz. Borçlunun evde olmaması, kapının açılmaması veya zabıta yardımı istenmesi gece haczine izin veren bir istisna değildir; gece vakti için tek ölçü yine İİK m.51'deki hasılat haczi ve mal kaçırma hâlleridir.

Gündüz başlayan haciz geceye uzarsa ne olur?

Kanunda gündüz başlayan haczin geceye sarkmasına ilişkin ayrı bir istisna yoktur. İİK m.51/1'in sözü, gece vaktinde takip işlemi yapılmasını yalnız hasılat haczi ve mal kaçırma hâlleriyle sınırlar. Haciz tutanağında işlemin başlangıç ve bitiş saati yer alır; gece vaktine giren kısım bu istisnalardan birine dayanmıyorsa borçlu, o kısmın kanuna aykırılığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir. Haciz sırasında saatin ve yapılan işlemlerin tutanağa doğru yazılmasını istemek bu yüzden önemlidir.

Gece yapılan hacze nasıl itiraz edilir?

Kanuna aykırı bir haciz işlemine karşı yol, icra mahkemesine şikâyettir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde yapılır (İİK m.16/1). Şikâyet kabul edilirse işlem bozulur veya düzeltilir (İİK m.17).

Tazminat davası icra memurunun şahsına karşı açılamaz; İİK m.5'e göre icra ve iflas dairesi görevlilerinin kusurundan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir ve Devletin kusurlu görevliye rücu hakkı saklıdır.

Haciz hangi saatte yapılırsa yapılsın, borcun kendisine itiraz etme süresi ayrı işler. Borcun hangi aşamada icraya dönüştüğünü kaç ay borç ödenmezse icra gelir yazımızda, takip kesinleştikten sonraki süreci icra borcu ödenmezse ne olur yazımızda anlattık; faiz dahil borç tutarını icra faiz hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Dosyanıza özel değerlendirme için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.