Haciz Nedir, Ne Demek? Haciz Türleri, Sınırları ve Borçlunun Hakları

Haciz, icra takibinde borcunu ödemeyen kişinin mal, hak ve alacaklarına alacaklının talebiyle icra dairesince el konulmasıdır. İlamsız takipte ödeme emrindeki 7 günlük süre itirazsız geçince ya da itiraz kaldırılınca istenebilir (İİK m.78). Haciz, alacağın aslını, faizini ve masraflarını karşılayacak miktarla sınırlıdır; fazlasına haciz konamaz (İİK m.85).

Haczedilen mal hemen elden çıkmaz. Alacaklının 1 yıl içinde satış istemesi gerekir, istemezse haciz kendiliğinden kalkar (İİK m.106, m.110). Aşağıda haczin türlerini, neyin haczedilemeyeceğini ve borçlunun hangi sürelerle neye itiraz edebileceğini madde numaralarıyla açıklıyoruz.

Haciz Ne Zaman Konulur?

Haciz, takibin kesinleşmesinden sonra gelir. Borç önce icra takibine konur (en sık yol ilamsız takip), borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu 7 gün içinde öder ya da itiraz eder. Takip yollarını cebri icra nedir yazımızda ayrıca anlattık.

Süre itirazsız geçerse alacaklı, borçlunun mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir. Dilerse önce UYAP üzerinden borçlunun araç, taşınmaz, banka hesabı gibi mal ve alacaklarını sorgulayabilir ve bulunanlara elektronik ortamda haciz konulmasını isteyebilir (İİK m.78/1). İcra dairesi talepten itibaren en geç 3 gün içinde haczi yapar (İİK m.79).

Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl geçince düşer; itiraz veya dava sürerken geçen zaman bu süreye eklenmez (İİK m.78/2). Borcun icraya ne kadar sürede gideceğini kaç ay borç ödenmezse icra gelir yazımızda anlattık.

Haciz Türleri Nelerdir?

Tablodaki bütün itiraz süreleri 7 gündür; bu sürenin kaçırılması çoğu durumda itiraz hakkını ortadan kaldırır.

İhtiyati haczi dava veya takipten önce yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içinde takip başlatmak veya dava açmak zorundadır; aksi hâlde ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Takip kesinleşince ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür (İİK m.264).

Neler Haczedilemez?

İİK m.82 bazı mal ve hakları hacizden tamamen korur. Bunların başlıcaları:

• Para, altın, değerli taş, antika gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan ailesinin kişisel eşyası ve ortak kullanılan tüm ev eşyası,
• Borçlunun haline münasip evi,
• Bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gereken eşya,
• Öğrenci bursları ve vücut zararı için ödenen tazminatlar,
• Özel kanunlarında haczedilemeyeceği yazılan mallar (ör. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki emekli aylığı).

Ev, meslek eşyası ve tarım araçlarında borç o malın bedelinden doğmuşsa koruma işlemez. Değeri yüksek evin satılıp bedelinin bir kısmının borçluya bırakılması da mümkündür. Haczin caiz olup olmadığını önce icra memuru değerlendirir (İİK m.82). Konutta haciz için icra müdürünün kararı icra mahkemesinin onayına sunulur (İİK m.79/a). Ev haczinin ayrıntılarını icra borcu ödenmezse ne olur yazımızda anlattık.

Maaşa ve Emekli Maaşına Haciz Konur mu?

Maaş ve ücretler, borçlu ile ailesinin geçimi için gereken miktar ayrıldıktan sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur, öndeki bitmeden sonrakine geçilmez (İİK m.83). İşçi ücretinde ise aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacakları bu sınırın dışındadır (4857 s. İş Kanunu m.35). Kesintinin nasıl kaldırılacağını maaş haczi nasıl kaldırılır, işverenin tutumunu işçinin maaşına haciz gelirse işveren işten çıkarabilir mi yazımızda ele aldık.

Emekli aylığı ise kural olarak haczedilemez; yalnız nafaka borcu, SGK'nın kendi alacakları ve borçlunun muvafakati hâlinde haciz mümkündür (5510 s. Kanun m.93).

Haciz Ne Kadar Sürer, Ne Zaman Kalkar?

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren 1 yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir; satış giderleri talep sırasında peşin yatırılır (İİK m.106). Bu sürede satış istenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar ve tapu, araç sicili gibi kayıtlardaki haciz şerhi icra dairesiyle yapılan yazışma sonucunda silinir (İİK m.110).

Borcun faiz ve masraflarıyla tamamen ödenmesiyle dosya kapanır ve hacizlerin kaldırılması istenebilir. Uzun süre işlem görmemiş eski dosyalar için icra borcu zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Haczedilen Mal Başkasına Aitse Ne Olur?

Borçlunun elinde bulunan taşınır mal onun malı sayılır; birlikte oturulan yerde de mal borçlunun elinde kabul edilir (İİK m.97/a). Malın kendisine ait olduğunu iddia eden kişi istihkak iddiasında bulunur. İcra mahkemesi takibin devamına karar verirse, bu kişi kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde istihkak davası açmak zorundadır; açmazsa iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m.97).

Haciz Konusunda Hangi Sorulara Cevap Verdik?

Haciz kümesindeki diğer yazılarımız:

• Cebri icra nedir?
• İlamsız takip nedir?
• İcra takibine nasıl itiraz edilir?
• Maaşıma haciz geldi, ne yapmalıyım?
• Kaç ay borç ödenmezse icra gelir?
• İcra borcu ödenmezse ne olur?

Takip alacağına işleyen faizi icra faiz hesaplama aracımızla hesaplayabilirsiniz. Hacze karşı şikâyet, istihkak veya ihtiyati hacze itiraz süreçlerinde icra ve iflas hukuku hizmetimiz kapsamında destek veriyoruz.