İstihkak Davası Nedir? Hacizde Kim, Hangi Sürede Açar ve İşyeri Hacizlerinde İspat

İstihkak davası, bir malın kendisine ait olduğunu söyleyen kişinin mülkiyetini mahkemede ileri sürdüğü davadır. Uygulamada iki ayrı dava bu adla anılır: Medeni Kanundaki istihkak davasında malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiden geri ister (TMK m.683/2). İcra hukukundaki istihkak davasında ise haczedilen malın borçluya mı yoksa üçüncü kişiye mi ait olduğu icra mahkemesinde belirlenir. Mal borçlunun elindeyse davayı üçüncü kişi, üçüncü kişinin elindeyse alacaklı açar; her iki durumda da kanun 7 günlük süre öngörür (İİK m.97, 99).

Bu yazıda istihkak davasının iki anlamını, hacizde davayı kimin hangi sürede açacağını, işyeri ve şirket hacizlerinde Yargıtay'ın neye baktığını ve ispat ile tazminat kurallarını anlatıyoruz. Evde, eşinizin veya birlikte oturduğunuz kişinin borcu için eşyanız haczedildiyse adım adım süreç için eşimin borcu için evime haciz gelir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Medeni Kanundaki istihkak davası ile hacizde istihkak davası arasındaki fark nedir?

Malik, istihkak davasının yanında her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir (TMK m.683/2). Hacizde istihkak davasında ise mülkiyet sorunu, belirli bir icra takibindeki haczin akıbeti için çözülür; 7 günlük süreler kaçırılırsa hak aynı takipte ileri sürülemez.

Hacizde istihkak davasını kim, hangi sürede açar?

Belirleyici olan, malın haciz anında kimin elinde olduğudur. Bir taşınırı elinde bulunduran onun maliki sayılır; borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte bulunduruyorsa mal borçlunun elinde kabul edilir (İİK m.97/a).

Üçüncü kişi süresinde dava açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m.97/6). Alacaklının İİK m.99'a göre süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen mal satılamaz. Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılıp onun lehine istihkak iddiasında bulunulması hâlinde de aynı kural uygulanır (İİK m.99).

İşyeri ve şirket hacizlerinde istihkak nasıl değerlendirilir?

Haciz, borçlu şirketin değil başka bir şirketin ticaret sicil adresinde yapıldığında mal kural olarak orada faaliyet gösteren üçüncü kişinin elinde sayılır. Bu durumda davayı alacaklı açar ve karinenin aksini, yani malın aslında borçluya ait olduğunu ispat etmek ona düşer. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin iki kararı, bu ispatın nasıl yapılabileceğini gösteriyor:

• Tek akrabalık bağı yetmez, olgular birlikte değerlendirilir: İlk derece mahkemesi, iki şirket yetkilisinin baba-oğul olması dışında delil bulunmadığı gerekçesiyle alacaklının davasını reddetmişti. Yargıtay; üçüncü kişi şirketin borcun doğumundan sonra kurulduğunu, iki şirketin faaliyet alanının aynı olduğunu, ortaklar arasında akrabalık bulunduğunu, bazı işçilerin iki şirkette birden çalıştığını ve borçlunun sicil adresinin uzun süredir kapalı olduğunu birlikte değerlendirdi. Üçüncü kişinin sunduğu faturaların ayırt edici özellik taşımadığını da belirterek danışıklı işlem kabul etti ve kararı bozdu (Yargıtay 12. HD 19.02.2025, 2024/7413 E. 2025/1388 K., oy birliği).
• Defter kaydı tek başına yetmeyebilir: Diğer dosyada ilk derece mahkemesi, mahcuzların üçüncü kişinin defterlerine usulüne uygun kaydedildiği gerekçesiyle davayı reddetmişti. Yargıtay, haciz yerinde bulunan ve borçlu şirketin aynı işyerini ve makineleri başka bir şirkete kiraladığını gösteren sözleşmeyi, ticaret sicilindeki ortaklık geçişlerini, benzer unvanları ve birbirini tamamlayan faaliyet alanlarını birlikte değerlendirdi. Borçlu ile üçüncü kişi arasında organik bağ ve mal kaçırma amaçlı danışıklı işlem bulunduğunu kabul ederek kararı bozdu (Yargıtay 12. HD 24.09.2025, 2025/3149 E. 2025/5559 K., oy birliği).

Bu kararlar alacaklı açısından tek bir şüpheli bağ yerine ticaret sicili kayıtları, işyeri kiraları, ortak çalışanlar ve haciz tutanağındaki tespitlerle bir bütün kurulması gerektiğini gösterir. Üçüncü kişi açısından ise malı nasıl edindiğini ve malın neden o yerde bulunduğunu belgelerle açıklayabilmek belirleyicidir.

İstihkak davasında ispat yükü kimdedir?

• Üçüncü kişi davacıysa: Malı ne şekilde edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmek zorundadır (İİK m.97/a son cümle).
• Borçlu ile üçüncü kişinin anlaşması alacaklıyı bağlamaz: Haczedilen mal hakkında borçlu ile üçüncü kişinin "mal onundur" diye birleşmesi alacaklıya karşı sonuç doğurmaz. Borçlunun bu yöndeki kabulü ise kendi aleyhine delil olur ve borçlu sonradan buna aykırı iddiada bulunamaz (İİK m.97/12).
• Birlikte oturulan yerler: Niteliği gereği kadına, erkeğe veya çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılan eşyalar ile meslek gereği kullanılan eşyalar o kişilere ait sayılır (İİK m.97/a). Ev eşyasında ispat için hangi belgelerin işe yaradığını eşimin borcu için evime haciz gelir mi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Dava sürerken mal satılır mı, tazminat var mı?

İcra mahkemesi takibin ertelenmesine karar verirse, haksız çıkması ihtimaline karşı alacaklının muhtemel zararı için davacıdan teminat alınır (İİK m.97/3). İstihkak davasının yalnız satışı geciktirmek için kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler varsa erteleme talebi reddedilir (İİK m.97/2). Dava sürerken satış isteme süreleri işlemez (İİK m.97/8). Mal dava bitmeden paraya çevrilmişse icra hâkimi, bedelin dava sonuna kadar ödenmemesine ya da teminatla veya teminatsız alacaklıya verilmesine karar verir (İİK m.97/10).

Tazminat iki yönlüdür:

• Takip ertelenmiş ve istihkak davası reddedilmişse, davacı, alacaklının bu dava yüzünden geciken alacağının en az %20'si oranında tazminata mahkûm edilir (İİK m.97/13).
• Dava kabul edilir ve istihkak iddiasına itiraz eden alacaklının veya borçlunun kötü niyeti anlaşılırsa, itiraz eden haczedilen malın değerinin en az %15'i oranında tazminata mahkûm edilir (İİK m.97/15).

İstihkak davaları ivedilikle ve diğer davalardan önce görülür (İİK m.97 son fıkra).

Alacaklı istihkak davasına karşı ne yapabilir?

Üçüncü kişinin mala ilişkin iddiası, borçlunun malı haciz öncesinde ona devretmesine dayanıyorsa alacaklı yalnız savunma yapmakla yetinmek zorunda değildir. Haczi yaptıran alacaklı, istihkak davasına karşı aciz belgesi sunmak zorunda olmadan karşılık olarak tasarrufun iptali davası açabilir; hâkim iki davadaki bütün delilleri serbestçe takdir eder (İİK m.97). Bu davanın şartları ve süreleri için tasarrufun iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

Haczin genel kuralları için haciz nedir rehberimize, evde hangi eşyaların hiç haczedilemeyeceği için eve haciz gelir mi yazımıza bakabilirsiniz. İşyerinde veya evde yapılan bir hacizde 7 günlük sürelerin hangisinin işlediğini dosyanız üzerinden değerlendirmek için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.