Uzlaşma, ceza hukukunda kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması ve anlaşma yerine getirilince soruşturmanın ya da davanın sona ermesi demektir (CMK m.253-254). Vergi hukukunda ise mükellef ile idarenin vergi ve ceza tutarı üzerinde anlaşmasıdır.
Uzlaşma (uzlaştırma), ceza davasını mahkeme kararı yerine tarafların anlaşmasıyla bitiren bir yoldur. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.253 soruşturma evresini, m.254 kovuşturma evresini düzenler. Görüşmeleri savcı değil, uzlaştırma bürosunun görevlendirdiği uzlaştırmacı yürütür.
Uzlaşma ne demek?
Şüpheli, mağdurun zararını gidermeyi, özür dilemeyi veya başka bir edimi üstlenir; mağdur da şikâyetinin sonuçlarından vazgeçer. Anlaşma yerine getirilirse dava açılmaz.
"Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir." — CMK m.253/19
Hangi suçlarda uzlaşma var?
| Kapsam | Örnekler |
|---|---|
| Şikâyete bağlı suçlar | Soruşturulması şikâyete bağlı tüm suçlar (istisnalar hariç) |
| Şikâyete bağlı olmasa da (TCK) | Kasten yaralama (86/3 hariç), taksirle yaralama, tehdit (106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma (155/3 hariç), dolandırıcılık (157), suç eşyasının satın alınması |
| Adli süreçteki çocuklar | Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı 3 yılı geçmeyen suçlar |
| Uzlaşma yok | Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip, hakaret |
Kaynak: CMK m.253/1 ve 253/3. Uzlaşma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma uygulanmaz; ancak önödeme kapsamındaki bir suçla birlikte işlenmişse uzlaşma kapsamındaki suç için uzlaşma hükümleri uygulanır (CMK m.253/3, 7571 sayılı Kanunla eklenen cümle). Dolandırıcılık da kapsamda olduğundan internet dolandırıcılığı mağdurlarına uzlaşma teklifi gelebilir: internet dolandırıcılığında banka ve savcılık başvurusu. Tehdit örneği için: tehdit suçu cezası ve uzlaşma; yaralama için: kasten yaralama suçu cezası.
Süreç ve sonuçlar
- 7 gün: Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).
- 30 gün: Uzlaştırmacı işlemleri en geç otuz günde bitirir; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (CMK m.253/12).
- Taksitli edim: Edim ileri tarihe bırakılır veya taksite bağlanırsa kamu davasının açılması ertelenir; yerine getirilmezse dava açılır. Uzlaşma raporu, edim ödenmezse ilam niteliğinde belgedir (CMK m.253/19).
- Tazminat: Uzlaşma sağlanırsa, o anda tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç için tazminat davası açılamaz (CMK m.253/19).
- Bir kez: Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/18).
- Dava açıldıysa: Mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; edim bir defada yerine getirilirse davanın düşmesine karar verilir (CMK m.254).
Vergi hukukundaki uzlaşma ise tarh edilen vergi ve kesilen cezalar konusunda mükellefle idarenin anlaşmasıdır (213 sayılı VUK Ek m.1 vd.); vergi cezasına karşı dava yolu için: vergi ziyaı cezası iptal davası.
Sık sorulan sorular
Hangi suçlar uzlaşmaya tabidir?
CMK m.253/1'e göre şikâyete bağlı suçlar ile şikâyete bağlı olmasa da kasten yaralama (86/3 hariç), taksirle yaralama, tehdit (106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma (155/3 hariç), dolandırıcılık ve suç eşyasının satın alınması gibi suçlar uzlaşmaya tabidir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakarette uzlaşma yoktur (CMK m.253/3).
Uzlaşma teklifine ne kadar sürede cevap verilmeli?
Teklif yapıldıktan itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).
Uzlaşınca dava ne olur?
Soruşturmada edim bir defada yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (CMK m.253/19). Dava açıldıktan sonra uzlaşılır ve edim bir defada yerine getirilirse mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m.254/2). Edim taksitliyse erteleme veya durma kararı verilir.
Uzlaşmadan sonra tazminat davası açılabilir mi?
Kural olarak hayır. CMK m.253/19'a göre uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava feragat edilmiş sayılır.