İstirdat davası, icra takibi sonunda borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişinin bu parayı geri istemek için açtığı davadır (İİK m.72). Ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılır; davacı yalnız paranın verilmesi gerekmediğini ispat eder.
"İstirdat" geri alma demektir. İcra hukukunda istirdat davası, takip yüzünden borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği parayı alacaklıdan geri istediği davadır.
İstirdat davası ne demek?
"Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir." — İİK m.72/7
Menfi tespit davasından farkı
Menfi tespit davası, borç henüz ödenmeden "borçlu değilim" tespiti için açılır. Borç ödendikten sonra açılan dava ise istirdat davasıdır. Menfi tespit davası açan borçlu tedbir kararı almamış ve borç ödenmişse, dava kendiliğinden istirdat davası olarak devam eder (İİK m.72/6).
Şartları ve usul
- Zorla ödeme: Para, takibe itiraz edilmemesi veya itirazın kaldırılması yüzünden, icra baskısı altında ödenmiş olmalıdır (m.72/7).
- Süre: Ödeme tarihinden itibaren bir yıl (m.72/7).
- Yetkili mahkeme: Takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi veya davalının yerleşim yeri mahkemesi (m.72/8).
- İspat: Davacı, istirdat davasında yalnız paranın verilmesi gerekmediğini ispatla yükümlüdür (m.72/8).
- Arabuluculuk: İşçi-işveren alacaklarıyla ilgili istirdat davalarında (7036 s.K. m.3/1) ve konusu para olan ticari istirdat davalarında (TTK m.5/A) dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Kelimenin diğer kullanımları
Borç olmadan yapılan ödemenin geri istenmesi genel olarak sebepsiz zenginleşme hükümlerine tabidir: kendi isteğiyle borçlanmadığı edimi yerine getiren kişi, bunu ancak kendini borçlu sanarak yaptığını ispat ederse geri isteyebilir (TBK m.78). Günlük dilde ve dilekçelerde "istirdat" kelimesi, örneğin boşanmada ziynet eşyasının geri istenmesi gibi başka iade taleplerinde de geri alma anlamında kullanılır; bunlar İİK m.72'deki istirdat davası değildir.
İcra takibine itiraz yolu için: icra takibine nasıl itiraz edilir?. Alacaklının itirazı aşmak için açtığı dava: itirazın iptali davası.
Sık sorulan sorular
Haciz baskısıyla ödediğim parayı 1 yıl geçtikten sonra geri isteyebilir miyim?
İİK m.72/7'deki istirdat davasının süresi ödeme tarihinden itibaren bir yıldır. Bu süre geçtikten sonra İİK m.72'ye dayanılamaz; genel hükümlere (TBK sebepsiz zenginleşme) göre başvurulabilip başvurulamayacağı somut olaya göre ayrıca değerlendirilir.