Manevi tazminat, kişilik hakkının hukuka aykırı olarak zedelenmesi veya bedensel bütünlüğün zarar görmesi nedeniyle duyulan acı, elem ve üzüntünün giderilmesi için hâkimin takdir ettiği uygun miktardaki paradır (TBK m.56, 58). Ağır bedensel zarar ve ölümde yakınlar da isteyebilir; boşanmada ise TMK m.174/2 uygulanır.
Manevi tazminat, kişinin malvarlığında değil kişilik değerlerinde (yaşam, beden ve ruh bütünlüğü, onur, özel hayat gibi) uğradığı zararın para ile giderilmesidir. Maddi tazminat bir eksilmeyi (tedavi gideri, kazanç kaybı, onarım bedeli) karşılarken manevi tazminat, yaşanan acı ve üzüntünün hafifletilmesini amaçlar; bu yüzden fatura veya hesap tablosuyla değil, hâkimin takdiriyle belirlenir.
Hangi durumlarda istenir?
"Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir." — TBK m.58/1
- Bedensel zarar: Hâkim, bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye olayın özelliklerini göz önünde tutarak uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (TBK m.56/1).
- Ağır bedensel zarar veya ölüm: Zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (TBK m.56/2).
- Kişilik hakkına saldırı: Hakaret, özel hayatın ihlali gibi saldırılarda kişilik hakkı zedelenen kişi, saldırının durdurulması ve tespiti davalarının yanında maddi ve manevi tazminat da isteyebilir (TMK m.25/3; TBK m.58). Hâkim paraya ek olarak veya onun yerine saldırıyı kınayan bir karar verip bunun yayımlanmasına hükmedebilir (TBK m.58/2).
- Sözleşmeye aykırılık: Haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır (TBK m.114/2); İş ilişkisinde işveren işçinin kişiliğini korumak, özellikle psikolojik ve cinsel tacize karşı önlem almakla yükümlüdür; işçinin kişilik haklarının ihlaline bağlı zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417). Mobbing talepleri bu hükme dayanır.
- Boşanma: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğer eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174/2).
Miktar nasıl belirlenir?
Kanun herkese uygulanacak sabit bir tutar veya tarife öngörmez; TBK m.56 ve 58 "uygun bir miktar" para der. Tutarı hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak takdir eder (TBK m.56/1).
Zamanaşımı
| Talep | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Haksız fiilden doğan tazminat | Zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suçsa o süre | TBK m.72/1 |
| Boşanmadan doğan manevi tazminat | Boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl | TMK m.178 |
Manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez (TMK m.25/4). Trafik kazalarında zorunlu trafik sigortası manevi tazminat taleplerini karşılamaz (Trafik Sigortası Genel Şartları A.6/f); bu talep sürücü, işleten veya diğer sorumlulara yöneltilir. Uygulamadaki süreç için trafik kazası maddi ve manevi tazminat davası, mobbing nedeniyle tazminat ve sosyal medyada hakaret davası yazılarına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Manevi tazminatın sabit bir tarifesi var mı?
Hayır. TBK m.56 ve 58 'uygun bir miktar' paradan söz eder; tutarı hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder.
Trafik sigortası manevi tazminatı öder mi?
Ödemez. Zorunlu trafik sigortası genel şartlarında manevi tazminat talepleri teminat dışında sayılmıştır (A.6/f). Talep kusurlu sürücü ve araç işletenine karşı ileri sürülür.