Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan görünüşte bir işlem yapması demektir; örneğin bağışlanan bir evin tapuda satış gibi gösterilmesi. Görünüşteki işlem geçersizdir, gizlenen işlem ise şekil şartlarını taşıyorsa geçerli olabilir (TBK m.19).
Muvazaa, halk arasında "danışıklı işlem" ya da "göstermelik satış" olarak bilinir. Türk Borçlar Kanunu m.19, sözleşmenin yorumunda tarafların kullandıkları sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılacağını söyleyerek muvazaalı işlemlerin temel kuralını koyar.
Muvazaa ne demek?
İki tarafın, aslında istemedikleri bir işlemi istiyormuş gibi göstermek için anlaşmasıdır. Bir kişi alacaklılarından kaçırmak için evini akrabasına "satmış" gibi gösteriyor ama para el değiştirmiyorsa ya da mirasçılarından mal kaçırmak için bağışladığı taşınmazı tapuda satış olarak gösteriyorsa muvazaa vardır.
"Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır." — TBK m.19/1
Muvazaa türleri
| Tür | Ne olur? | Örnek |
|---|---|---|
| Mutlak muvazaa | Taraflar hiçbir işlem yapmak istemez; yalnızca görünüş yaratılır | Borçlunun haciz gelmesin diye arabasını arkadaşına göstermelik devretmesi |
| Nisbi muvazaa | Görünüşteki işlemin arkasında başka bir gerçek işlem gizlenir | Bağışlanan evin tapuda satış olarak gösterilmesi |
| Muris muvazaası | Miras bırakanın mirasçısından mal kaçırmak için yaptığı nisbi muvazaa | Babanın bir çocuğuna devrettiği evi "satış" diye tapuya yazdırması |
Muris muvazaası
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı kararına göre, miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesi hâlinde, mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir. Görünüşteki satış muvazaalı olduğu için, gizlenen bağış da resmî şekilde yapılmadığı için geçersizdir. Mirasçı bu davada kendi miras payı oranında tescil ister; Yargıtay uygulamasına göre dava zamanaşımına tabi değildir.
Muvazaa nasıl ispatlanır?
- Taraflar arasında: Yazılı bir sözleşmenin muvazaalı olduğu, senede karşı tanıkla ispat yasağı nedeniyle kural olarak yazılı delille ispatlanır (HMK m.201).
- Üçüncü kişiler ve mirasçılar: Aldatılmak istenen kişi olduklarından muvazaayı tanık dâhil her türlü delille ispatlayabilir.
- Güçlü göstergeler: Bedelin ödenmemesi, bedelin değerle orantısız düşüklüğü, alıcının ödeme gücünün olmaması, satıştan sonra da mala satıcının zilyet olmaya devam etmesi.
Borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanan iyiniyetli üçüncü kişiye karşı muvazaa savunmasında bulunamaz (TBK m.19/2). Miras davalarındaki süreler için: miras davalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler; mirasçının korunan payı için: saklı pay nedir?. Borçlunun malını kaçırması hâlinde alacaklının yolları: icra borcu ödenmezse ne olur?
Sık sorulan sorular
Muvazaa ne demek?
Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak için gerçekte istemedikleri bir işlemi istiyormuş gibi göstermeleridir. Halk arasında danışıklı veya göstermelik işlem denir; görünüşteki işlem geçersizdir (TBK m.19).
Muris muvazaası nedir?
Miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesidir. Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre mirasçılar ölümden sonra tapu iptali ve tescil davası açabilir.
Muris muvazaası davası için süre var mı?
Muris muvazaasına dayanan tapu iptali ve tescil davası, Yargıtay uygulamasına göre zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; ancak dava miras bırakanın ölümünden sonra açılabilir.
Muvazaa nasıl ispatlanır?
Aldatılmak istenen üçüncü kişiler ve mirasçılar muvazaayı tanık dâhil her türlü delille ispatlayabilir. Bedelin ödenmemesi, değerin çok altında satış ve alıcının ödeme gücünün olmaması güçlü göstergelerdir.