Yediemin, haczedilen veya elkonulan bir malın muhafazası için resmen teslim edildiği kişi veya depodur. İcra takibinde haczedilen taşınırlar Adalet Bakanlığınca yetki verilen lisanslı yediemin depolarında saklanır (İİK m.88); alacaklı muvafakat ederse mal borçluda, üçüncü kişinin elindeki mal ise onun kabulüyle kendisinde yediemin olarak bırakılabilir.
Yediemin, "güvenilir el" anlamına gelir. Hukukta, haczedilen veya bir soruşturmada elkonulan malın saklanması için resmen teslim edildiği kişiyi ya da depoyu anlatır. Malın sahibi değişmez; yediemin onu korumakla yükümlüdür.
İcra takibinde yediemin
- Kural: Haczedilen para, kıymetli evrak, altın, gümüş ve diğer kıymetli şeyleri icra dairesi muhafaza eder; diğer taşınırlar, masrafı peşin alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır (İİK m.88).
- Borçlunun veya üçüncü kişinin elinde bırakma: Alacaklı muvafakat ederse mal, istenildiğinde verilmek şartıyla geçici olarak borçluda veya üçüncü kişide bırakılabilir. Üçüncü kişinin elinde haczedilen taşınır, onun kabulü hâlinde kendisine yediemin olarak bırakılır (İİK m.88).
- Lisanslı yediemin deposu: Haczedilen mallar, Adalet Bakanlığınca yetki verilen kişilere ait lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir; muhafaza aşamasındaki ücretler Bakanlığın tarifesiyle belirlenir (İİK m.88).
- Satış öncesi: Haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya teslime hazır hâle getirilir; aksi hâlde satış yapılamaz (İİK m.88).
Haciz kalkınca depodaki mal ne olur?
Haciz kalktığı hâlde yedieminde duran mallar icra dairesince re'sen tasfiye edilir (İİK m.88/a). İcra dairesi borçluya, tebliğden itibaren on gün içinde tarifeye göre belirlenen yedieminlik ücretini ödeyerek malı teslim alabileceğini, aksi hâlde malın tasfiye edileceğini ihtar eder. Mal teslim alınmazsa sırasıyla rehin hakkı sahibine bildirim, sicile kayıtlı mallarda satış, yediemine mülkiyet devri teklifi ve kanunda sayılan diğer devir yolları işletilir (İİK m.88/a). Hacizli aracın kullanımı için: hacizli araç trafiğe çıkabilir mi?
Yediemin malı kullanırsa: ceza sorumluluğu
"Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir." — TCK m.289/1
- Eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bu mümkün değilse bedelini ödeyen kişinin cezasının beşte dördü indirilir (TCK m.289/2).
- Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak malın kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi adlî para cezası ile cezalandırılır (TCK m.289/3).
- Mal, yedieminin elinden rızası dışında alınırsa hırsızlık, cebren alınırsa yağma, hileyle alınırsa dolandırıcılık, tahrip edilirse mala zarar verme hükümleri uygulanır; bunu malın sahibi yaparsa ceza yarısından dörtte üçüne kadar indirilir (TCK m.290/2).
Haczin genel işleyişi için: haciz nedir?
Sık sorulan sorular
Borçlu kendi malına yediemin olabilir mi?
Alacaklı muvafakat ederse haczedilen taşınır, istenildiği zaman verilmek şartıyla geçici olarak borçlunun elinde bırakılabilir (İİK m.88). Borçlu bu malı teslim amacı dışında kullanır veya elden çıkarırsa TCK m.289 uygulanır; malın sahibi olduğu için ceza yarı oranında indirilir.