Tasarrufun İptali Davası: Şartları, 5 Yıllık Süre ve Mal Kaçıran Borçluya Karşı Alacaklının Hakları

Tasarrufun iptali davası, borcunu ödemeyen borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı bağış, düşük bedelli satış veya benzeri işlemlerin davacı alacaklıya karşı hükümsüz sayılmasını sağlayan davadır (İİK m.277-284). Dava için kesinleşmiş bir icra takibi, borçlu hakkında geçici veya kesin aciz belgesi ve işlemin borç doğduktan sonra yapılmış olması gerekir. Dava, iptali istenen işlemin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır (İİK m.284).

Dava kazanılırsa tapu borçluya geri dönmez. Alacaklı, mal üçüncü kişinin adına kayıtlı kalmışken o malı haczettirip sattırabilir; mal başkasına satılmışsa üçüncü kişi, alacağı aşmamak üzere malın yerine geçen değeri nakden öder (İİK m.283). Bu yazıda davanın şartlarını, hangi işlemlerin iptal edilebildiğini, 7571 sayılı Kanunla değişen süreyi ve davanın nasıl ilerlediğini anlatıyoruz. Haczin genel kuralları için haciz nedir rehberimize bakabilirsiniz.

Tasarrufun iptali davasını kim açar, kime karşı açılır?

Davayı elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı açabilir. Borçlu iflas etmişse dava hakkı iflas idaresine, İİK m.245 ve m.255/3'teki hâllerde ise alacaklıların kendilerine aittir (İİK m.277).

Dava; borçluya, borçluyla işlem yapan veya borçlunun ödeme yaptığı kişilere ve bunların mirasçılarına karşı açılır. Mal sonradan başka birine geçmişse kötü niyetli sonraki alıcılar da davalı gösterilebilir. İptal davası iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmez (İİK m.282).

Tasarrufun iptali davasının şartları nelerdir?

Yargıtay, davanın dinlenebilmesi için genel dava şartlarının yanında dört özel şart arar: gerçek bir alacak, kesinleşmiş icra takibi, borçlu hakkında aciz belgesi ve iptali istenen işlemin borcun doğumundan sonra yapılmış olması (Yargıtay 12. HD 17.02.2026, 2025/4846 E. 2026/980 K.; 4. HD 24.03.2025, 2025/1135 E. 2025/4839 K. — ikisi de oy birliği).

• Kesinleşmiş takip: Ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği ve takibin kesinleştiği dosyadan anlaşılmalıdır. Tebliğ belgesi dosyada yoksa mahkeme önce bunu araştırır.
• Aciz belgesi: Borçlunun adresinde haczedilecek mal bulunamazsa haciz tutanağı kesin aciz belgesi hükmündedir; haczedilen malların değeri alacağı karşılamıyorsa tutanak geçici aciz belgesi sayılır (İİK m.105). Yargıtay'a göre tutanağın bu niteliği taşıması için borçlunun haczi kabil malı bulunmadığının tutanakta açıkça yazılması gerekir. 2026 tarihli kararda borçlunun haciz yerinde bulunamadığı, ama "haczi kabil mal yok" tespiti içermeyen tutanaklar aciz belgesi sayılmadı.
• Borcun doğumundan sonra yapılan işlem: Alacaklı, borçlandırırken borçlunun o günkü malvarlığına güvendiği için borçtan önce yapılmış işlemler iptal edilemez. Borcun doğum tarihi takip veya senet tarihiyle sınırlı değildir; mahkeme bunu kendiliğinden araştırır. Aynı 2026 kararında senet ve kredi sözleşmesi tarihleri işlemden sonra görünse de taraflar arasında önceden ticari ilişki olabileceği için ticari defterler üzerinde bilirkişi incelemesi yapılması istendi.

Aciz belgesi dava açılırken elde olmasa da sonradan, hatta temyiz aşamasında sunulabilir; ancak hiç sunulmazsa dava reddedilir (Yargıtay 4. HD 23.10.2024, 2024/6163 E. 2024/10071 K., oy birliği). Belgenin türleri ve diğer sonuçları için aciz vesikası nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi işlemler iptal edilebilir?

Kanun üç iptal sebebi sayar. Bir işlem bunlardan herhangi birine girerse iptal edilebilir.

7571 sayılı Kanundan sonra bağışlama sayılan yakınlar şunlardır: altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dahil kan hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş, üçüncü derece dahil kayın hısımları, evlat edinen ile evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler (İİK m.278/2-a). Bu kişilerle yapılan satış, gerçek değerine uygun bir bedel ödendiği ispatlanmadıkça bağış gibi iptale tabidir.

Zarar verme kastında da yakınlar için ayrı bir karine vardır: işlem eş, usul veya füru, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ya da evlat edinen veya evlatlıkla yapılmışsa, karşı tarafın borçlunun durumunu bildiği kabul edilir; aksini ancak borçlunun durumunu bilmediğini ispatlayarak çürütebilir (İİK m.280/2). Ticari işletmenin veya mevcut ticari malların tamamının ya da önemli kısmının devrinde de kötü niyet karinesi vardır. Devralan bu karineyi, devirden en az 3 ay önce davacı alacaklıya yazılı bildirim yapıldığını veya işletmede levha asılıp Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edildiğini ispatlayarak çürütebilir (İİK m.280/3).

7571 sayılı Kanunla ne değişti?

24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun, karşılıksız tasarrufları düzenleyen İİK m.278'i yeniden yazdı. Mevzuat yürürlük tablosuna göre değişiklik 25.12.2025'te yürürlüğe girdi. Yeni metinde 1 yıllık geriye dönük süre; geçici veya kesin aciz belgesinin, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının ya da iflasın tarihinden hesaplanır.

Eski metinde süre, haciz, aciz veya iflastan önceki iki yılı geçemiyordu. Yargıtay 4. HD'nin 2025/1135 E. 2025/4839 K. sayılı kararı eski metni uygulamış ve 2004'te yapılıp 2010 tarihli haciz tutanağından iki yıldan daha eski kalan satışı düşük bedel gerekçesiyle iptal etmemiştir. Bu nedenle 2025 ve öncesindeki kararlarda geçen "iki yıl" ifadesi bugünkü metinle karıştırılmamalıdır. Değişiklikten önce yapılmış işlemlerde hangi metnin uygulanacağı, dosyadaki tarihlere göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Tasarrufun iptali davası nasıl açılır ve nasıl ilerler?

1. Takibi kesinleştirin. Ödeme emri tebliğ edilmiş, itiraz edilmemiş veya itiraz kaldırılmış olmalıdır.
2. Aciz belgesini alın. Borçlunun bilinen adreslerinde haciz yaptırın; mal bulunamazsa tutanağa bunun açıkça yazılmasını sağlayın (İİK m.105) ya da kesin aciz belgesi alın (İİK m.143).
3. Borçlunun işlemlerini çıkarın. Tapu, araç ve ticaret sicili kayıtlarından borcun doğumundan sonraki devirleri, kime ve hangi bedelle yapıldıklarını belirleyin.
4. Davalıları doğru gösterin. Borçluyu ve işlemin karşı tarafını davalı gösterin; mal sonradan el değiştirdiyse kötü niyetli sonraki alıcıları da ekleyin (İİK m.282).
5. Malın elden çıkmasını önleyin. Mahkemeden iptale konu mallar hakkında ihtiyati haciz isteyebilirsiniz; teminatın gerekip gerekmediğine ve miktarına mahkeme karar verir. Dava elden çıkmış malın yerine geçen değere ilişkinse teminatsız ihtiyati haciz verilemez (İİK m.281/2). Genel ihtiyati haciz kuralları için ihtiyati haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz.
6. Yargılama. Mahkeme davayı basit yargılama usulüyle görür ve uyuşmazlığı durumun özelliklerine göre serbestçe takdir eder (İİK m.281/1). Düşük bedelle satış iddiasında malın işlem tarihindeki gerçek değeri bilirkişiyle belirlenir; Yargıtay, bilirkişi incelemesi yapılmadan üçüncü kişinin beyanına dayanılarak bedel farkı kabul edilmesini eksik inceleme saymıştır (4. HD'nin aynı dosyadaki 2021/1941 E. 2021/8985 K. sayılı bozma kararı, 2025/1135 E. sayılı kararda aktarılmıştır).

Davalılardan biri yargılama sırasında davacının alacağını öderse dava reddedilir; mahkeme yargılama giderlerini duruma göre paylaştırır (İİK m.281/3).

Dava kazanılırsa ne olur?

• Tapu değişmez, haciz ve satış yetkisi doğar: Davacı, iptal edilen işlemin konusu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını almaya yetkili olur. Taşınmazda üçüncü kişi adına olan kayıt düzeltilmeden haciz ve satış istenebilir (İİK m.283/1).
• Mal elden çıkmışsa bedel: Üçüncü kişi malı başkasına devretmişse, davacının alacağını aşmamak üzere malın yerine geçen değer kadar nakden ödemeye mahkûm edilir (İİK m.283/2).
• Üçüncü kişinin borçluya başvurusu: Davayı kaybeden üçüncü kişi, ödediği karşılığı borçludan geri isteyebilir; bu talebi aynı davada da ileri sürebilir (İİK m.283/3-4).
• İyi niyetli bağış alan: Kendisine bağış yapılan kişi iyi niyetliyse yalnız dava tarihinde elinde kalan miktarı geri verir (İİK m.283 son fıkra).

Tasarrufun iptali, muris muvazaası ve istihkak davasından nasıl ayrılır?

Muris muvazaası davasını mirasçılar açar ve miras bırakanın mirasçılardan mal kaçırmak için yaptığı danışıklı devrin geçersizliğine dayanır; amaç tapu kaydının düzeltilmesidir. Tasarrufun iptalinde ise davacı alacaklıdır, tapu düzeltilmez ve alacaklıya yalnız alacağı kadar haciz ve satış yetkisi verilir. Miras davalarındaki süreler için miras davalarında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

İstihkak davası ise haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olup olmadığına ilişkindir. Üçüncü kişi haczedilen mal için istihkak davası açarsa, haczi yaptıran alacaklı aciz belgesi sunmak zorunda olmadan karşılık olarak tasarrufun iptali davası açabilir (İİK m.97). Böylece "mal artık başkasının" savunmasına karşı devrin kendisi tartışılabilir.

Borçlunun mal kaçırdığını düşündüğünüz bir dosyada süreleri ve aciz belgesinin yeterliliğini birlikte değerlendirmek için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Bakırköy, Yeşilköy ve Florya'daki icra takibi ve haciz uyuşmazlıklarında büromuzun çalışma alanlarını Bakırköy'deki hukuk büromuzun sayfasında bulabilirsiniz.