İtirazın İptali Davası Nedir? Süre, Mahkeme ve %20 Tazminat (İİK m.67)

İtirazın iptali davası, ilamsız takipte borçlu ödeme emrine itiraz edip takibi durdurduğunda, alacaklının itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemede açtığı ve alacağını ispat ederek takibi devam ettirdiği davadır (İİK m.67). Dava kazanılırsa takip kaldığı yerden sürer; borçlunun itirazı haksız bulunur ve alacak likitse borçlu, asıl alacağın en az %20'si oranında icra inkâr tazminatı öder.

Durumunuza göre kısa yanıt

• Dava süresi: İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıl (İİK m.67/1).
• 1 yıl kaçtıysa: Takip yürümez; alacak ancak genel hükümlere göre ayrı bir alacak davasıyla istenir (m.67/5).
• Elinizde imzası ikrar edilmiş senet veya resmî belge varsa: Daha hızlı yol icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasıdır; süre 6 ay (m.68).
• İcra inkâr tazminatı: Asıl alacağın en az %20'si; alacağın likit (belirlenebilir) olması şart.
• Arabuluculuk: Ticari, tüketici, iş ve kira alacaklarında davadan önce zorunlu; arabuluculukta geçen süre 1 yıla sayılmaz.
• Yetkili mahkeme: Genel yetki kurallarına göre belirlenir; takibin yapıldığı yer kendiliğinden yetkili değildir.

İtirazın iptali davası nedir, ne zaman açılır?

İlamsız takipte alacaklı, mahkeme kararı olmadan icra dairesine başvurur ve borçluya ödeme emri gönderilir. Borçlu 7 gün içinde itiraz ederse takip kendiliğinden durur (İİK m.66). Bu noktada alacaklının önünde iki yol vardır: elindeki belge yeterince güçlüyse icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını istemek ya da genel mahkemede itirazın iptali davası açmak. İlamsız takibin işleyişini ilamsız takip rehberimizde, borçlu tarafın itiraz sürecini ise icra takibine itiraz yazımızda ayrıntılı anlattık.

İtirazın iptali davası, alacağın her türlü delille ispat edilebildiği tam bir yargılamadır. Fatura, cari hesap ekstresi, sözleşme, e-posta yazışmaları, tanık ve bilirkişi incelemesi bu davada kullanılabilir. Bu nedenle elinde imzalı borç ikrarı bulunmayan alacaklının, takibi canlandırmak için başvurduğu esas yol budur.

İtirazın iptali davası kaç gün içinde açılır?

Dava, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır (İİK m.67/1). Süre, itirazın yapıldığı tarihten değil, alacaklıya tebliğ edildiği tarihten başlar; alacaklı itirazı tebliğden önce öğrenmişse (örneğin dosyayı inceleyip itiraz dilekçesini görmüşse) uygulamada öğrenme tarihi esas alınabilir.

Bir yıllık süre kaçırılırsa alacak sona ermez; ancak artık o icra takibi yürütülemez. Alacaklı, zamanaşımı dolmamışsa genel hükümlere göre ayrı bir alacak davası açabilir (m.67/5). Bu durumda takip için yapılan masraflar ve icra inkâr tazminatı imkânı kaybedilmiş olur.

Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre hak düşürücü süreler işlemez (6325 s.K. m.18/A-15). Yine de son günlere bırakılmaması gerekir.

İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark nedir?

İki yol da takibi yeniden işletmeyi amaçlar, ancak mahkemesi, süresi ve ispat imkânı farklıdır:

İtirazın kaldırılması yolunda 6 aylık süre kaçırılırsa aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (m.68/1); ama itirazın iptali davası açma hakkı, kendi 1 yıllık süresi içinde devam eder.

Hangi mahkemede açılır? Görev ve yetki

Görevli mahkeme alacağın niteliğine göre belirlenir: ticari alacaklarda asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi, işçilik alacaklarında iş mahkemesi, kira alacaklarında sulh hukuk mahkemesi, diğer alacaklarda asliye hukuk mahkemesi.

Yetkili mahkeme konusunda sık yapılan bir hata vardır: Takibin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi kendiliğinden yetkili değildir. Kanunda itirazın iptali için özel bir yetki kuralı bulunmadığından yetki, genel hükümlere göre belirlenir: davalının yerleşim yeri (HMK m.6), sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri (HMK m.10) gibi. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, yetki itirazının ilk itiraz olduğunu ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınamayacağını belirtmiştir (E.2010/5884 K.2010/9668). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de takip ile davanın aynı yargı çevresinde olması gerekmediğini vurgulamıştır (E.2014/1220 K.2014/7871).

Bu nedenle takibi baştan doğru yerde başlatmak önemlidir: borçlu takibin yetkisine de itiraz ettiyse, itirazın iptali davasında önce yetki itirazı incelenir.

Arabuluculuk zorunlu mu?

İtirazın iptali davası, konusu bakımından dava şartı arabuluculuğa tabi bir alacağa ilişkinse önce arabulucuya gidilmesi zorunludur. Başlıca durumlar:

• Ticari alacaklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar (TTK m.5/A).
• Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyeti sınırını aşan tüketici alacakları (6502 s.K. m.73/A).
• İşçi ve işveren alacakları: Kıdem, ihbar, ücret gibi alacaklar (7036 s.K. m.3).
• Kira alacakları: Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (6325 s.K. m.18/B).

Arabulucuya gidilmeden açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Arabuluculuk son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.

İcra inkâr tazminatı nasıl hesaplanır?

Mahkeme borçlunun itirazını haksız bulursa, alacaklının talebi üzerine borçluyu hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm eder (İİK m.67/2). Takibinde haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılan alacaklı da aynı oranda kötü niyet tazminatı öder; alacaklı için kötü niyetin ispatı gerekir.

İcra inkâr tazminatı için Yargıtay'ın aradığı temel şart, alacağın likit yani borçlu tarafından bilinebilir ve hesaplanabilir olmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre tazminat yalnız asıl alacak üzerinden hesaplanır, işlemiş faiz için hükmedilmez; itiraz kısmen haklı çıksa bile kabul edilen kısım bakımından tazminata hükmedilir (HGK E.2010/419 K.2010/506). Asıl alacak dava öncesinde ödenmiş ve yalnız fer'iler kalmışsa likitlik bulunmadığı için tazminat verilmez (HGK E.2012/599 K.2013/145).

Örnek: 200.000 TL'lik takibe tümüyle itiraz edildi ve mahkeme asıl alacağın tamamını haklı buldu. Borçlu en az 40.000 TL icra inkâr tazminatı öder; bu tutar takipteki işlemiş faiz eklenerek hesaplanmaz. Faiz hesabı için icra faiz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Dava dilekçesinde neler bulunmalı?

• İcra dairesi ve takip dosya numarası, takip tarihi ve tutarı.
• Borçlunun itiraz tarihi ve itirazın alacaklıya tebliğ veya öğrenme tarihi (1 yıllık sürenin hesabı için).
• Alacağın doğduğu hukuki ilişki ve deliller (sözleşme, fatura, ekstre, yazışmalar, tanıklar).
• Arabuluculuk gerekiyorsa son tutanak.
• Talep sonucu: itirazın iptali, takibin devamı, işleyecek faiz ve en az %20 icra inkâr tazminatı.

Dava nispi harca tabidir; harç ve masraflar için dava harcı hesaplama aracından yaklaşık tutar görülebilir.

Borçlu açısından: itirazın iptali davasına nasıl savunma yapılır?

Borçlu, ödeme emrine itirazında ileri sürmediği sebepleri de itirazın iptali davasında savunma olarak bildirebilir; çünkü bu dava genel hükümlere göre görülür. Ödeme, takas, zamanaşımı, sözleşmenin ifa edilmediği veya ayıplı ifa gibi savunmalar delilleriyle birlikte cevap dilekçesinde açıkça yazılmalıdır. Borcun hiç doğmadığı iddiasında borçlu ayrıca menfi tespit davası yolunu da değerlendirebilir; aynı alacak için iki dava birlikte görülmüyorsa birleştirme istenebilir.

Borçlunun en büyük riski, haksız itiraz nedeniyle %20 icra inkâr tazminatıdır. Borcun bir kısmını kabul ediyorsa, itirazını yalnız tartışmalı kısma yöneltmesi bu riski azaltır.

Sık yapılan hatalar

• Takip yerinde dava açmak: Yetki genel hükümlere göre belirlenir; davalının yetki itirazı dosyayı aylarca geciktirebilir.
• Arabuluculuğu atlamak: Ticari, tüketici, iş ve kira alacaklarında dava usulden reddedilir.
• Bir yılı itiraz tarihinden saymak: Süre itirazın alacaklıya tebliğinden başlar; ama öğrenme tarihi erken ise ondan başlatılabilir, son güne kalınmamalıdır.
• İcra inkâr tazminatını talep etmemek: Mahkeme tazminata ancak talep üzerine hükmeder.
• Faizi tazminat hesabına katmak: Tazminat yalnız asıl alacak üzerinden hesaplanır.

İcra takibi ve itirazın iptali davalarında icra ve iflas hukuku hizmetimiz kapsamında destek alabilirsiniz.