Tazyik hapsi, icra hukukunda bir yükümlülüğü yerine getirmeyen borçluyu, örneğin nafaka ödemeyeni, yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamak için icra mahkemesince verilen ve borç ödenince sona eren en fazla üç aylık hapis demektir (İİK m.340, 343, 344).
Tazyik hapsi, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) "ceza hükümleri" bölümünde yer alan, ama amacı cezalandırmaktan çok borçluyu zorlamak olan bir hapistir. "Tazyik" baskı, zorlama demektir: borçlu yükümlülüğünü yerine getirdiği anda tahliye edilir. Kararı icra mahkemesi verir (İİK m.346).
Tazyik hapsi ne demek?
Adli para cezası veya hapis cezasından farklı olarak tazyik hapsinin süresi borçlunun elindedir: yükümlülük yerine getirildiği gün hapis biter. Eskiden çocuk teslimi emrine uymamak da İİK m.341'de bu bölümde düzenleniyordu; bu madde 7343 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
En çok bilinen örnek nafakadır: mahkeme kararıyla bağlanan nafakayı ödemeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsiyle karşılaşır.
"Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir." — İİK m.344/1
Hangi durumlarda verilir?
| Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Nafaka kararına uymamak | 3 aya kadar | İİK m.344 |
| İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdünü makbul sebep olmadan ihlal etmek | 3 aya kadar; bir borç için toplam 3 ayı geçemez | İİK m.340 |
| Yalnız borçlunun yapabileceği bir işe, bir işi yapmamaya veya irtifak hakkına ilişkin ilama uymamak | 3 aya kadar | İİK m.343 |
Uygulamada bilinmesi gerekenler
- Şikâyet şart: Tazyik hapsi kendiliğinden verilmez; alacaklının icra mahkemesine şikâyeti gerekir. Şikâyet hakkı fiilin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her hâlde fiilden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır (İİK m.347). Dilekçe örneği: nafaka ödemeyen kişi için tazyik hapsi şikâyet dilekçesi.
- Ödeyince biter: Hapis başladıktan sonra borç ödenirse borçlu tahliye edilir; alacaklının şikâyetten vazgeçmesi veya borcun ödendiğinin sabit olması da cezayı düşürür (İİK m.354/1).
- Nafaka davası açılmışsa: Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açtıysa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2). Nafaka türleri: nafaka davası nasıl açılır?
- Küçük alacaklar: Nafaka hariç, alacağı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m.354/4).
- İki yıl sınırı: Kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçen tazyik hapsi kararı artık yerine getirilmez (İİK m.354/3).
Sıradan bir borcun ödenmemesi tek başına tazyik hapsi sebebi değildir; genel sonuçlar için: icra borcu ödenmezse ne olur?
Sık sorulan sorular
Tazyik hapsi kaç gün?
Nafaka kararına uymama (İİK m.344), ödeme taahhüdünü ihlal (İİK m.340) ve ilama uymama (İİK m.343) hâllerinde üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Taahhüdü ihlalde aynı borç için toplam süre üç ayı geçemez.
Tazyik hapsindeyken borç ödenirse ne olur?
Borçlu tahliye edilir. İİK m.344/1 nafakada, m.340 ödeme taahhüdünde, m.343 ilama uymamada hapis başladıktan sonra yükümlülüğün yerine getirilmesini tahliye sebebi sayar.
Tazyik hapsi için şikâyet süresi nedir?
İİK m.347'ye göre şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçince düşer.
Nafakanın azaltılması davası açan kişiye tazyik hapsi verilir mi?
Verilebilir, ancak İİK m.344/2'ye göre borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmışsa, ileri sürdüğü sebepler gözetilerek tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.