Dava zamanaşımı dolarsa kamu davası düşer; süre suçun kanundaki ceza üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TCK 66). Ceza zamanaşımı dolarsa kesinleşmiş ceza infaz edilmez; 5 yıla kadar hapis ve adli para cezasında 10 yıl, daha ağır cezalarda 20-40 yıldır (TCK 68). Savcılık ifadesi, iddianame gibi işlemler dava zamanaşımını keser; ancak süre en fazla yarısı kadar uzar.
İçindekiler · 13 bölüm
Durumunuza göre seçenekler
- Dava hâlâ sürüyorsa veya hüküm kesinleşmediyse: dava zamanaşımı için suçun kanundaki üst sınırına ve kesilme işlemlerine bakın.
- Hüküm kesinleştiyse ve ceza infaz edilmediyse: ceza zamanaşımı için kesinleşme tarihine ve infaz dosyasındaki tebligatlara bakın.
- Yalnız şikâyet etmek için sürenizi merak ediyorsanız: bu zamanaşımı değil, altı aylık şikâyet süresidir (TCK 73).

Ceza zamanaşımı nedir?
Zamanaşımı, ceza hukukunda belirli bir sürenin geçmesiyle devletin dava açma veya cezayı infaz etme yetkisinin sona ermesidir. İki ayrı türü vardır: dava zamanaşımı dolarsa kamu davası düşer (TCK m.66); ceza zamanaşımı dolarsa kesinleşmiş ceza artık infaz edilmez (TCK m.68). Halk arasında ikisine birden "ceza zamanaşımı" ya da "suçun zaman aşımı" denir.
Hangi tablonun kullanılacağını dosyanın evresi belirler: hüküm kesinleşmeden önce dava zamanaşımı, kesinleşmeden sonra ceza zamanaşımı.
Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı farkı nedir?
| Dava zamanaşımı (TCK 66) | Ceza zamanaşımı (TCK 68) | |
|---|---|---|
| Hangi evrede | Soruşturma ve kovuşturma, hüküm kesinleşene kadar | Hüküm kesinleştikten sonra |
| Neye göre hesaplanır | Suçun kanunda yazılı cezasının üst sınırı | Hükmedilen, infaz edilmemiş kalan ceza |
| Ne zaman başlar | Suçun işlendiği gün (m.66/6) | Kesinleşme veya infazın kesintiye uğradığı gün (m.68/5) |
| Sonucu | Kamu davası düşer | Ceza infaz edilmez |
Dava zamanaşımında suçun kanundaki cezasının yukarı sınırı esas alınır; seçimlik cezalı suçlarda hapis cezası dikkate alınır (m.66/4). Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezalı nitelikli hâli varsa o da hesaba katılır (m.66/3).
Dava zamanaşımı kaç yıldır? (TCK 66)
Kanunda başka türlü yazılmış hâller dışında kamu davası şu sürelerin geçmesiyle düşer (TCK m.66/1):
| Suçun kanundaki cezası | Dava zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| 20 yıldan aşağı olmayan hapis | 20 yıl |
| 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| 5 yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezası | 8 yıl |
Kendi suç tarihiniz ve ceza üst sınırıyla genel hesap için ceza davası zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir.
Ceza zamanaşımı kaç yıldır? (TCK 68)
Kesinleşmiş cezalar şu sürelerin geçmesiyle infaz edilmez (TCK m.68/1):
| Hükmedilen ceza | Ceza zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 40 yıl |
| Müebbet hapis | 30 yıl |
| 20 yıl ve daha fazla hapis | 24 yıl |
| 5 yıldan fazla hapis | 20 yıl |
| 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası | 10 yıl |
Hükümde türleri farklı cezalar varsa en ağır ceza için öngörülen süre esas alınır (m.68/4). Ceza zamanaşımı cezaevinde kalınacak süreyi göstermez; bunun için ceza yatarı ve denetimli serbestlik hesabı ayrıca yapılır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Dava zamanaşımı tamamlanmış suçta suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçta kesintinin gerçekleştiği günden ve zincirleme suçta son suçun işlendiği günden başlar. Çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda süre, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden işler (TCK m.66/6).
Ceza zamanaşımı hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir şekilde kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza miktarına göre hesaplanır (m.68/5). Kesinleşmenin ne zaman gerçekleştiği için istinaf ve temyiz rehberi incelenebilir. Süreler gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; yıl resmî takvime göre hesaplanır (m.72/1).
Dava zamanaşımı hangi işlemlerle kesilir veya durur? (TCK 67)
Şu işlemler dava zamanaşımını keser (TCK m.67/2): şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı. Kesilmeden sonra süre yeniden işler; birden fazla kesilme varsa son kesilme tarihinden başlar (m.67/3). Ancak kesilmeyle süre, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (m.67/4). Uygulamada buna "uzamış zamanaşımı" denir.
Varsayımsal örnek: üst sınırı 4 yıl hapis olan ve ağır nitelikli hâli bulunmayan bir suç 1 Mart 2018'de işlenmiş olsun. Olağan dava zamanaşımı 8 yıldır. Şüphelinin 2019'da savcılıkta ifadesi alınır, 15 Eylül 2020'de iddianame düzenlenirse süre her seferinde yeniden başlar; son kesilme iddianameyse 8 yıl 15 Eylül 2028'de dolar. Sonra mahkûmiyet kararı gibi yeni bir kesilme olsa bile toplam süre 8 + 4 = 12 yılı aşamaz; durma nedeni yoksa dava en geç 1 Mart 2030'da zamanaşımına uğrar.
Durma kesilmeden farklıdır: soruşturma veya kovuşturma bir izne, karara ya da başka mercide çözülecek bir meseleye bağlıysa, ya da fail hakkında kaçaklık kararı varsa, engel kalkıncaya kadar süre işlemez (m.67/1). Durmada geçen dönem hesaba eklenmez.
Ceza zamanaşımını ne keser? (TCK 71)
İnfaz için yetkili merciin hükümlüye kanuna uygun tebligatı veya bu amaçla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser (TCK m.71/1). Hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi de ceza zamanaşımını keser (m.71/2). Bu nedenle infaz dosyasındaki çağrı kâğıtları ve yakalama kayıtları görülmeden "süre doldu" denemez.
Varsayımsal örnek: 2 yıl hapis cezası 1 Haziran 2020'de kesinleşmiş ve hiç infaz edilmemiş olsun. Ceza zamanaşımı 10 yıldır (m.68/1-e); arada kesilme yoksa ceza 1 Haziran 2030'dan sonra infaz edilmez. İnfaz savcılığının usulüne uygun çağrı tebligatı varsa hesap o tarih dikkate alınarak yeniden yapılır.
Çocuklar ve yurt dışı suçlar için aynı süreler mi geçerli?
Hayır. Fiili işlediğinde 12 yaşını doldurmuş ama 15'ini doldurmamış olanlar için sürelerin yarısı, 15 yaşını doldurmuş ama 18'ini doldurmamış olanlar için üçte ikisi uygulanır (TCK m.66/2, 68/2). Fiil tarihindeki yaş esas alınır.
TCK İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı olup ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar yurt dışında işlenmişse dava ve ceza zamanaşımı uygulanmaz (m.66/7, 68/3). Özel kanunlardaki farklı süreler de ayrıca kontrol edilir.
Zamanaşımı dolunca beraat mi verilir, başvuru gerekir mi?
Dava ve ceza zamanaşımı kendiliğinden (re'sen) uygulanır; şüpheli, sanık veya hükümlü bundan vazgeçemez (TCK m.72/2). Yine de tarihlerin dökümünü içeren bir dilekçe incelemeyi hızlandırabilir.
Dava zamanaşımı dolduğunda verilen karar beraat değil, davanın düşmesidir (CMK m.223/8). Ancak derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (m.223/9); örneğin fiilin suç olmadığı açıksa mahkeme beraat vermelidir.
Zamanaşımı kontrolü için hangi belgelere bakılır?
- Suç tarihi ve fiil tarihindeki yaş.
- İddianamede ve hükümde gösterilen kanun maddesi; nitelikli hâl olup olmadığı.
- Savcılık ifade veya sorgu tutanağı, tutuklama kararı, iddianame ve hüküm tarihleri.
- Kesinleşmiş cezada kesinleşme şerhi, infaz çağrı tebligatları ve yakalama kayıtları.
İcra borcunun zamanaşımı bu tablolardan hesaplanmaz. Şikâyetten vazgeçme ise zamanaşımından ayrı bir düşme nedenidir; bkz. şikâyetten vazgeçme rehberi.
Sık sorulan sorular
Müsadere de aynı zamanaşımına mı tabidir?
Hayır. Müsadereye ilişkin hüküm, kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçtikten sonra infaz edilmez (TCK m.70).
Şikâyet süresi dava zamanaşımıyla aynı mıdır?
Hayır. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır ve zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73). Dava zamanaşımı ise suçun cezasına göre 8 ila 30 yıldır.



Soru ve yorumlar
Yorumlar, moderasyon onayından sonra yayımlanır.
Henüz yayımlanmış yorum bulunmuyor.