Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra zararın giderilmesi veya suçun haber verilmesi gibi kanunda sayılan davranışlarda cezanın indirilmesi ya da hiç verilmemesidir; yalnız kanunun öngördüğü suçlarda uygulanır. Hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlarda zarar iddianame kabulünden önce tamamen giderilirse ceza üçte ikiye, sonra ama hükümden önce giderilirse yarıya kadar indirilir (TCK 168). Kısmi ödemede mağdurun rızası gerekir.
İçindekiler · 10 bölüm
Durumunuza göre seçenekler
- Hırsızlık, dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma dosyanız varsa: iddianame kabul edilmeden önce zararın tamamen ödenmesi daha yüksek indirim sağlayabilir.
- Zararın yalnız bir kısmını ödeyebiliyorsanız: mağdurun yazılı rızasını alın.
- Uyuşturucu dosyanız varsa: ödeme kuralları değil, TCK 192'deki bilgi verme ve tedavi hükümleri uygulanır.
Etkin pişmanlık nedir?
Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra failin zararı gidermesi, suçu ya da suç ortaklarını haber vermesi gibi kanunda tek tek sayılan davranışları göstermesi hâlinde cezanın indirilmesini veya hiç ceza verilmemesini sağlayan düzenlemedir. Genel bir indirim kuralı değildir; yalnız kanunun etkin pişmanlık öngördüğü suçlarda ve o maddedeki şartlarla uygulanır. Bu yazı en sık karşılaşılan iki maddeyi, malvarlığı suçlarındaki TCK m.168'i ve uyuşturucu suçlarındaki TCK m.192'yi anlatır.
"Pişmanım" demek ya da duruşmada özür dilemek tek başına etkin pişmanlık değildir. Kanunun aradığı somut davranış (zararın giderilmesi, bilgi verilmesi, tedavi başvurusu) gerçekleşmelidir.
Etkin pişmanlık, gönüllü vazgeçme ve şikâyetten vazgeçme farkı
Bu kavramlar sık karıştırılır:
- Gönüllü vazgeçme (TCK m.36), suç tamamlanmadan önce failin icra hareketlerinden vazgeçmesi veya neticeyi önlemesidir; fail teşebbüsten cezalandırılmaz.
- Etkin pişmanlık ise suç tamamlandıktan sonraki davranışla ilgilidir.
- Şikâyetten vazgeçme, mağdurun yaptığı bir işlemdir ve yalnız şikâyete bağlı suçlarda davayı düşürür. Bunun için şikâyetten vazgeçme yazısına bakın. Uzlaşma ise uzlaştırmacı aracılığıyla yapılan ayrı bir yoldur (CMK m.253).
Etkin pişmanlık hangi suçlarda uygulanır? (TCK 168)
TCK m.168 şu malvarlığı suçlarında uygulanır: hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas ve taksirli iflas. Yağma (gasp) için oranlar farklıdır, karşılıksız yararlanma için de ayrı bir fıkra vardır.
Fail, azmettiren veya yardım eden, bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri vererek ya da tazmin ederek tamamen gidermelidir.
Etkin pişmanlık indirimi ne kadar? (TCK 168 oranları)
İndirim, zararın hangi aşamada giderildiğine göre değişir:
| Zararın giderildiği aşama | Hırsızlık, dolandırıcılık vb. | Yağma (gasp) |
|---|---|---|
| Kovuşturma başlamadan önce (iddianame kabulünden önce) | Cezanın üçte ikisine kadar | Yarısına kadar |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce | Yarısına kadar | Üçte birine kadar |
Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar (CMK m.2/1-f). Savcılıkta ifade verilmiş olması kovuşturma başladığı anlamına gelmez; iddianame kabul edilene kadar daha yüksek indirim imkânı sürer. İddianamenin ne zaman kabul edildiğini iddianame rehberinde görebilirsiniz.
"Kadar" ifadesi üst sınırdır; mahkeme indirim oranını belirlerken somut olayı değerlendirir. Örneğin, varsayımsal olarak 60.000 TL'lik bir hırsızlıkta zarar iddianame kabul edilmeden önce tamamen ödenirse mahkeme cezayı üçte ikiye kadar indirebilir; aynı ödeme ilk duruşmadan sonra yapılırsa indirim en fazla yarıdır. Madde, ödemenin hüküm verilmeden önce yapılmasını arar.
Karşılıksız yararlanmada etkin pişmanlık (TCK 168/5)
Karşılıksız yararlanma suçunda (TCK m.163; örneğin abonelikle sağlanan elektrik, su veya doğal gazın tüketim miktarı belirlenemeyecek şekilde kaçak kullanılması) kural daha avantajlıdır: zarar soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin edilirse kamu davası açılmaz; hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilirse ceza üçte birine kadar indirilir. Bu imkândan en fazla iki kez yararlanılabilir.
Kısmi ödeme yapılırsa etkin pişmanlık uygulanır mı?
Zarar kısmen geri verilir veya kısmen tazmin edilirse etkin pişmanlık için ayrıca mağdurun rızası aranır (TCK m.168/4). Örneğin 60.000 TL'lik zararın 20.000 TL'si ödenip mağdur buna razı olmazsa indirim uygulanmaz.
Ödemeyi dekontla ve açıklamasına dosya numarası ile olayı yazarak yapın; mağdurun rıza beyanını yazılı alın ve dosyaya sunun. Mağdurun ödemeyi kabul etmemesi gibi durumlar kanunda ayrıca düzenlenmediğinden somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.
Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık (TCK 192)
Uyuşturucu suçlarında ödeme değil, bilgi verme ve tedavi önemlidir:
- Uyuşturucu imal ve ticaretine iştirak eden kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yeri bildirir ve bu bilgi ortakların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa ceza verilmez (m.192/1).
- Kullanmak için satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirir ve yakalamayı kolaylaştırırsa ceza verilmez (m.192/2).
- Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve faillerin yakalanmasına yardım edenin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (m.192/3).
- Kullanan kişi, hakkında soruşturma başlamadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına tedavi için başvurursa ceza verilmez; bu durumda kamu görevlileri ve sağlık çalışanlarının suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (m.192/4).
Bilgi vermek tek başına yetmez; maddede aranan sonuç (yakalama, ele geçirme) gerçekleşmelidir. Gerçeğe aykırı kişi veya olay bildirmek ayrı bir suç oluşturabilir.
Etkin pişmanlık için ne yapılmalı?
Önce isnat edilen suçu iddianameden veya ifade tutanağından kontrol edin; etkin pişmanlık her suçta yoktur. Sonra dosyanın aşamasını (soruşturma mı, kovuşturma mı) belirleyin. Ödeme yapacaksanız tutarı ve mağduru netleştirin, dekontu ve varsa mağdurun rıza beyanını bir dilekçeyle dosyaya sunun. Suçun niteliği tartışmalıysa, örneğin dolandırıcılığın nitelikli olup olmadığı, bunu da savunmada ayrıca ele alın; bkz. nitelikli dolandırıcılık ve İBAN kiralama.
Ceza davasının hangi aşamasında olduğunuzu görmek için ceza davası nasıl işler rehberine, kavramın kısa tanımı için etkin pişmanlık sözlüğüne bakabilirsiniz.
Soru ve yorumlar
Yorumlar, moderasyon onayından sonra yayımlanır.
Henüz yayımlanmış yorum bulunmuyor.