Hakaret Suçu ve Cezası: Kaç Yıl, Ön Ödeme ve Savunma (TCK 125)

Hakaret, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövülmesidir (TCK m.125). Cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Güncel metinde kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hakaret hâlleri ön ödemeye tabidir; hakarette uzlaştırma uygulanmaz.

Her ağır söz hakaret sayılır mı?

Hayır. Yargıtay, her türlü ağır eleştiri veya rahatsız edici sözün hakaret sayılmayacağını; sözün açıkça onur, şeref ve saygınlığı rencide edecek bir isnat ya da sövme olması gerektiğini kabul eder. Sözün tamamı, olayın yeri ve zamanı ile taraflar arasındaki ilişki birlikte değerlendirilir. Kaba bir hitap tarzı, somut olayda hakaret suçunun unsurlarını oluşturmayabilir.

Mağdurun adının açıkça yazılmaması tek başına yeterli bir savunma değildir. TCK m.126'ya göre isnat üstü kapalı geçiştirilse bile sözün mağdura yöneldiğinde duraksanmıyorsa mağdurun ismi belirtilmiş sayılır. Buna karşılık belirsiz bir paylaşımı belirli bir kişiye yönelmiş kabul etmek için bu bağlantının gösterilmesi gerekir.

Yüz yüze, mesajla ve gıyapta hakaretin farkı nedir?

Yüz yüze hakarette ve mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle (WhatsApp mesajı, sesli mesaj, doğrudan mesaj) işlenen hakarette aynı temel ceza uygulanır (TCK m.125/1-2). Mesajla hakarette "başka kimse görmedi" savunması bu nedenle sonucu değiştirmez.

Mağdurun yokluğunda (gıyabında) yapılan hakaretin cezalandırılması için ise fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek, yani en az üç kişiye ulaşacak şekilde işlenmesi gerekir. Bu şart, cezayı artıran aleniyetten farklıdır. Sosyal medyada hakarete özgü delil toplama, sahte hesap ve şikâyet dilekçesi sosyal medyada hakaret davası rehberinde ayrıntılı anlatılır.

Hakaretin cezası nedir? (TCK 125)

Kamu görevlisi olmak tek başına yeterli değildir; hakaretin görevinden dolayı yapılmış olması gerekir. Herkesin görebildiği bir paylaşım aleniyet tartışmasını gündeme getirir; kapalı bir mesaj ise mağduru muhatap alan ileti hükmüne girer.

Hakaret cezası kaç TL? Hapis sonradan paraya çevrilir mi?

Adli para cezası mağdura değil Devlet Hazinesine ödenir. Hâkim önce gün sayısını belirler, sonra bir gün karşılığını kişinin ekonomik durumuna göre en az 100, en fazla 500 TL arasında takdir eder ve ikisini çarpar (TCK m.52). Örneğin 90 gün ve günlük 100 TL belirlenirse ceza 9.000 TL olur; bu, her hakaret için sabit bir tutar değildir.

Hakarette hapis ile adli para cezası seçimlik olduğundan dikkat edilmesi gereken bir kural vardır: hâkim hapis cezasını seçmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK m.50/2). Bu nedenle "önce hapis verilir, sonra mutlaka paraya döner" diye bir güvence yoktur.

Hakaret uzlaşmaya mı, ön ödemeye mi tabi?

Hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hakaret ise ön ödeme kapsamındadır (TCK m.75/6-a-2). Ön ödeme ile uzlaşma aynı şey değildir: ön ödemede mağdurla pazarlık yapılmaz, savcılık kanuni tutarı ve soruşturma giderini bildirir.

Savcılığın tebliğinden itibaren on gün içinde ödeme yapılmazsa veya taksit istenmezse ön ödeme imkânı kaçar. On gün içinde istenirse tutar birer ay arayla üç eşit taksitle ödenebilir; taksit süresinde ödenmezse ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturma devam eder (TCK m.75/1). Aynı suç beş yıl içinde tekrar işlenirse fail hakkında ön ödeme uygulanmaz (TCK m.75/6).

Ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz; dava mahkemedeyse düşer. Bu sonuç kişisel hak taleplerini, yani tazminat istemini etkilemez (TCK m.75/5). Hakaretin ön ödemeye alınması ve uzlaştırmadan çıkarılması 2024 ve 2025 değişiklikleriyle geldiği için eski tarihli olaylarda hangi hükmün uygulanacağı dosyanın tarihine göre ayrıca belirlenir.

Şikâyetten sonra süreç nasıl ilerler?

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hakaret şikâyete bağlıdır (TCK m.131). Şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde ve her hâlde fiilden itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır (TCK m.73/1-2). Sürenin hesabı ve şikâyet dilekçesi sosyal medyada hakaret davası rehberinde ayrıntılı anlatılır.

Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı ya da sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158). Savcı delilleri toplar; ön ödeme koşulları varsa önce ön ödeme bildirimi gönderir, ödenmezse ve yeterli şüphe varsa iddianame düzenler (CMK m.170/2). Soruşturma ve kovuşturmanın genel aşamaları ceza davası nasıl işler rehberinde anlatılır. Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür; ancak vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçtiğinizi açıkça söylerseniz hukuk mahkemesinde tazminat davası açamazsınız (TCK m.73/4, 73/7).

Karşılıklı hakaret, ispat hakkı ve savunma neyi değiştirir?

Hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir. Kasten yaralamaya tepki olarak yapılan hakarette ceza verilmez. Karşılıklı hakarette de olayın niteliğine göre taraflardan ikisi veya biri için aynı indirim ya da ceza vermeme kararı mümkündür (TCK m.129).

İsnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilirse ceza verilmez; o fiil nedeniyle kesinleşmiş mahkûmiyet varsa isnat ispatlanmış sayılır. Diğer hâllerde ispat isteği ancak kamu yararı varsa veya şikâyetçi razıysa kabul edilir. İspat edilmiş bir fiilden söz edilerek hakaret edilmesi ise yine cezalandırılır (TCK m.127).

Mahkemeye veya idareye verilen dilekçe ve savunmalardaki olumsuz değerlendirmeler, gerçek ve somut vakıalara dayanıyor ve uyuşmazlıkla bağlantılıysa cezalandırılmaz (TCK m.128). Dilekçede yazılmış olması her söze sınırsız dokunulmazlık sağlamaz.

Ölen kişinin hatırasına hakaret ve HAGB

Ölmüş bir kişinin hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir; alenen işlenirse ceza altıda bir artırılır (TCK m.130/1). Bu durumda ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (TCK m.131/2).

Yargılama sonunda iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilirse hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gündeme gelir. Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve zararın giderilmesi gerekir (CMK m.231/5-6). "İlk dosya mutlaka HAGB olur" denemez; ayrıntılar HAGB rehberinde.

Hakaret sosyal medyada veya internette gerçekleştiyse içerik kaldırma, delil tespiti ve şikâyet süreci için sosyal medya hukuku ve bilişim hukuku sayfalarımızda ayrıntılı bilgi bulunur.

Hakaret Suçuna İlişkin Yargıtay Kararları

Kaba hitap tarzındaki söz hakaret suçunu oluşturmayabilir

Daire, hükmü başka nedenlerle bozarken kabule göre de sanığın kaba hitap tarzındaki sözlerinin muhatapların onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmadığını, bu nedenle hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığını belirtti. Karar, her kaba sözün cezasız olduğu anlamına gelmez; söz ve bağlam somut olayda değerlendirilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E.2020/23663, K.2022/20946, 26.10.2022 (oy birliği).

Paylaşımdaki her ifadenin kime yöneldiği ayrı incelenir

Belediye başkanını hedef alan bir Facebook paylaşımında, başkana yönelen "küçük ..." ifadesi kaba hitap tarzı sayıldı; paylaşımdaki başka bir kelime ise başka bir kişiye yöneldiği için ayrı dosyada değerlendirilmişti. Daire kanun yararına bozma yoluyla mahkûmiyeti bozup sanığın beraatine karar verdi. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E.2022/3668, K.2022/11732, 09.05.2022 (oy birliği).