İştirak, bir suçun birden fazla kişi tarafından, fail, azmettiren veya yardım eden sıfatıyla birlikte işlenmesi demektir; Türk Ceza Kanunu m.37-41'de düzenlenir ve her kişi kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.
İştirak, "katılma" demektir. Ceza hukukunda bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin katılmasını anlatır. Türk Ceza Kanunu katılanları rollerine göre üçe ayırır: fail, azmettiren ve yardım eden. Her birinin cezası farklıdır.
İştirak ne demek?
Bir hırsızlıkta evin içine girenler, onları kışkırtan kişi ve kapıda gözcülük yapan kişi aynı suça farklı sıfatlarla iştirak etmiş olur. Suça iştirak eden her kişi, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenlere bakılmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır (TCK m.40/1).
Roller ve cezaları
| Rol | Kimdir? | Ceza |
|---|---|---|
| Müşterek fail (m.37/1) | Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren | Fail olarak sorumlu |
| Dolaylı fail (m.37/2) | Suçu işlemek için başkasını araç olarak kullanan | Fail olarak sorumlu; kusur yeteneği olmayanı araç olarak kullanırsa ceza 1/3'ten 1/2'ye kadar artırılır |
| Azmettiren (m.38) | Başkasında suç işleme kararı oluşturan | İşlenen suçun cezası; üstsoy-altsoy nüfuzu kullanılırsa artırılır |
| Yardım eden (m.39) | Suça teşvik eden, yol gösteren, araç sağlayan, icrayı kolaylaştıran | Ağırlaştırılmış müebbet yerine 15-20 yıl, müebbet yerine 10-15 yıl; diğer hâllerde ceza yarı oranında indirilir, 8 yılı geçemez |
Bağlılık kuralı ve özgü suçlar (m.40)
- Suça iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir.
- Özgü suçlarda (ör. yalnız kamu görevlisinin işleyebileceği irtikap) ancak özel faillik niteliği taşıyan kişi fail olabilir; diğerleri azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
- İştirakten sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir.
"Suça iştirakten dolayı sorumlu tutulabilmek için ilgili suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir." — TCK m.40/3
Gönüllü vazgeçme (m.41)
İştirak hâlinde işlenen suçlarda yalnızca gönüllü vazgeçen suç ortağı bu hükümden yararlanır. Suç, vazgeçenin gayreti dışındaki bir sebeple işlenmemiş ya da onun bütün gayretine rağmen işlenmiş olsa bile gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır.
İlgili yazılar: kasten yaralama suçunun cezası, katalog suçlar, hapis cezası alırsam cezaevine girer miyim?.
Sık sorulan sorular
Suça iştirak ne demek?
Bir suçun birden fazla kişi tarafından fail, azmettiren veya yardım eden sıfatıyla birlikte işlenmesidir (TCK m.37-39). Her kişi kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır (m.40/1).
Suça yardım edenin cezası ne kadar?
Yardım edene, suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektirmesi hâlinde 15-20 yıl, müebbet hapis gerektirmesi hâlinde 10-15 yıl hapis verilir; diğer hâllerde ceza yarı oranında indirilir ve 8 yılı geçemez (TCK m.39/1).
Azmettiren ne ceza alır?
Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır (TCK m.38/1). Üstsoy-altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirilmişse ceza 1/3'ten 1/2'ye kadar artırılır (m.38/2).
Suç teşebbüs aşamasına varmadıysa iştirakten ceza verilir mi?
Hayır. Suça iştirakten sorumlu tutulabilmek için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir (TCK m.40/3).