İştirak, bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin kanunda tanımlanan fail, azmettiren veya yardım eden rollerinden biriyle katılmasıdır; her kişinin ceza sorumluluğu fiili, kastı ve TCK m.37-41'deki kurallara göre ayrı belirlenir.
Ceza hukukunda iştirak, bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin farklı rollerle katılmasıdır. TCK, fiilin ortak gerçekleştirilmesini, suç işlemeye yöneltmeyi ve suça yardım etmeyi ayrı biçimlerde düzenler. Her kişinin sorumluluğu kendi davranışı ve kastı üzerinden değerlendirilir; yalnızca olay yerinde bulunmak veya faille tanışık olmak tek başına iştirak sonucunu doğurmaz.
Müşterek faillik
TCK m.37'ye göre suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişiler fail olarak sorumlu tutulur. Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail sayılır. Birlikte faillikte her kişinin fiil üzerindeki katkısı ve suça yönelik ortak iradesi somut delillerle incelenir.
Azmettirme
TCK m.38'de azmettirme, henüz suç işleme kararı olmayan bir kişide suç işleme kararının oluşturulmasıdır. Sırf olaydan haberdar olmak veya sonradan onaylamak, tek başına azmettirme sayılmaz; kanundaki koşulların gerçekleşmesi ve kişinin suç kararını oluşturmadaki rolü araştırılır.
Yardım etme
TCK m.39, suçun işlenmesini kolaylaştıran maddi veya manevi katkıları düzenler. Araç sağlama, yol gösterme ya da suç kararını kuvvetlendirme gibi davranışların yardım etme olup olmadığı, suçtan önceki ve suç sırasındaki katkı ile kast birlikte değerlendirilerek belirlenir.
İştirak için suçun aşaması ve gönüllü vazgeçme
TCK m.40'daki bağlılık kuralı gereği iştirak hükümlerinin uygulanması için kasten ve hukuka aykırı bir fiilin bulunması gerekir; suç teşebbüs aşamasına ulaşmamışsa iştirakten ceza verilmez. TCK m.41 ise iştirak hâlinde gönüllü vazgeçmenin sonuçlarını düzenler. Kişinin kendi katkısını engellemek veya suçun tamamlanmasını önlemek için gösterdiği çaba ayrıca değerlendirilir.
Birden çok şüphelinin bulunduğu dosyada, her kişinin hangi fiile ne zaman ve hangi amaçla katkı verdiği ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.
Sık sorulan sorular
İştirak ne demek?
Bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin fail, azmettiren veya yardım eden gibi kanundaki rollerle katılmasıdır. Bu roller TCK m.37-39'da ayrı düzenlenmiştir.
Suç yerinde bulunmak suça iştirak sayılır mı?
Tek başına bulunmak iştirak için yeterli değildir. Kişinin fiile katkısı, kastı ve suçun işlenmesindeki rolü somut delillerle değerlendirilir.
Azmettirme ile yardım etme arasındaki fark nedir?
Azmettirmede kişide suç işleme kararının oluşturulması; yardım etmede ise suçun işlenmesinin maddi veya manevi olarak kolaylaştırılması söz konusudur. Her ikisinin koşulları ve yaptırımı TCK'da ayrıdır.
Suç teşebbüs aşamasına gelmezse iştirak cezası verilir mi?
TCK m.40/3 uyarınca iştirakten sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir. Somut olayda suçun başlangıç ve tamamlanma anı ayrıca incelenir.