İcra Borcu Taksitlendirme: 4 Taksit Kuralı ve Alacaklıyla Anlaşma (İİK 111)

İcra borcu iki yolla taksitlendirilir. Birincisi kanuni taksittir (İİK m.111): borçlunun yeterli malı haczedilmişse ve alacaklı henüz satış istememişse, borçlu ilk taksiti hemen ödeyip kalanını aydan aya, her biri borcun en az dörtte biri olan taksitlerle en çok 3 ayda ödemeyi taahhüt eder; icra işlemleri durur. İkincisi alacaklıyla icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesidir; süre ve taksit sayısını taraflar belirler.

Bu yazıda iki yolun şartlarını, taksit ödenmezse ne olacağını ve tazyik hapsi riskini anlatıyoruz. Haczin genel kuralları için haciz nedir rehberimize, takibin hangi aşamada başladığı için kaç ay borç ödenmezse icra gelir yazımıza bakabilirsiniz.

İcra borcu taksitle ödenebilir mi?

Evet. İcra ve İflas Kanunu borçluya, alacaklının onayı aranmadan kullanılabilen sınırlı bir taksit hakkı tanır; bunun dışında alacaklı kabul ederse daha uzun bir ödeme planı da icra dairesinde tutanağa bağlanabilir. İki yol şartları ve sonuçları bakımından birbirinden ayrılır:

Kanuni taksitte tutar ve süre kanunla sınırlandığı için en fazla dört ödeme (peşin taksit ve izleyen 3 ay) ortaya çıkar. Daha uzun bir plan ancak alacaklının kabulüyle mümkündür.

Kanuni taksitin şartları nelerdir?

İİK m.111/1 dört şart arar:

1. Satış talebinden önce başvuru: Alacaklı haczedilen malın satışını istemişse kanuni taksit hakkı kullanılamaz.
2. Yeterli mal haczi: Borçlunun borcu karşılayacak miktarda malı haczedilmiş olmalıdır. Haciz yoksa veya haczedilen mal borcu karşılamıyorsa bu yol açık değildir.
3. Taksit tutarı: Her taksit borcun dörtte birinden az olamaz.
4. Süre: Taksitler aydan aya ödenir ve toplam süre 3 ayı geçemez; birinci taksit taahhütle birlikte hemen yatırılır.

Şartlar varsa icra işlemleri durur. Taksitler süresinde ödenirse borç kapanır ve haczedilen mal satılmaz.

Alacaklıyla nasıl taksit anlaşması yapılır?

Borçlu ile alacaklı, borcun taksitlendirilmesi için icra dairesinde sözleşme yapabilir (İİK m.111/3). Alacaklı banka veya varlık yönetim şirketi olsa da kural aynıdır: plan, alacaklının (çoğunlukla vekilinin) onayıyla tutanağa bağlanır. Kanuni taksitteki 3 ay ve 1/4 sınırları bu sözleşmede uygulanmaz.

Bu sözleşmenin iki önemli sonucu vardır:

• Haciz düşmez: Sözleşme süresince haczedilen malın satışını isteme süreleri (İİK m.106 ve rehinli takipte m.150/e) işlemez. Sözleşmelerin toplam süresi 10 yılı aşarsa, aşan tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işlemeye başlar.
• Damga vergisi yok: Taksit taahhüdü veya taksit sözleşmesi için icra dairesinde düzenlenen tutanak damga vergisinden istisnadır (İİK m.111 son fıkra).

Tutanakta toplam borcun, işlemiş ve işleyecek faizin, vekâlet ücreti, harç ve masrafların açıkça gösterilmesi gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, ödeme şartını ihlal nedeniyle tazyik hapsi için taahhüt tutanağında bu kalemlerin birlikte belirlenip taahhüde esas miktarın açıkça yazılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 07.03.2023, E.2023/1882 K.2023/1414, oy birliği). Faiz hesabını imzadan önce icra faiz hesaplama aracımızla kontrol edebilirsiniz.

Taksit ödenmezse ne olur?

Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra işlemleri ve süreler kaldığı yerden devam eder (İİK m.111/4). Alacaklı haczedilen malın satışını isteyebilir, yeni haciz talep edebilir. Ödenen taksitler borçtan düşülür; kalan borç için takip sürer. Takibin bundan sonraki aşamalarını icra borcu ödenmezse ne olur yazımızda anlattık.

Taksit taahhüdü ihlal edilirse hapis var mı?

Kanuni taksit taahhüdünü veya alacaklının onayıyla icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartını makbul bir sebep olmadan ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.340). Bu bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır:

• Hapis başladıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar yatırması gereken tutarı öderse tahliye edilir.
• Ödemeyi tekrar keserse yeniden tazyik hapsi istenebilir; ancak bir borçtan dolayı tazyik hapsinin toplamı 3 ayı geçemez. Yargıtay, aynı taahhüdün farklı taksitleri için ayrı ayrı 3'er ay hapis verilmesini bu nedenle kanuna aykırı bulmuştur (Yargıtay 12. HD, E.2023/1882 K.2023/1414).
• Aynı kararda belirtildiği üzere tazyik hapsi ertelenemez, seçenek yaptırımlara çevrilemez ve adli sicile kaydedilmez.
• Alacaklının şikâyet hakkı, ihlalin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her hâlde ihlalden itibaren 1 yıl geçince düşer (İİK m.347).

Gecikmenin geçerli bir nedeni varsa (makbul sebep) bunu belgeleriyle mahkemeye sunmak gerekir. Ödeyemeyeceğinizi önceden biliyorsanız, taksit gününden önce alacaklıyla yeni bir plan konuşmak tazyik hapsi riskini azaltır.

Maaş haczi varken taksit yapılabilir mi?

Evet. Maaş haczi devam ederken alacaklıyla taksit sözleşmesi yapılabilir; sözleşmede maaş kesintisinin sürüp sürmeyeceği ve ödemelere nasıl mahsup edileceği açıkça yazılmalıdır. Kanunda bu konuda özel bir kural yoktur; sonuç tarafların anlaşmasına bağlıdır. Maaştan kesilebilecek oranlar için maaş haczi nasıl kaldırılır yazımıza bakabilirsiniz.

Taksit taahhüdü borcu kabul etmek anlamına gelir mi?

Taksitle ödeme taahhüdü, borçlunun borcu ödemeyi üstlendiği bir beyandır. Borcun bir kısmına veya tamamına itirazınız varsa (ödeme emrine itiraz, zamanaşımı, borcun hiç doğmamış olması), taahhüt vermeden önce bu yolları değerlendirmeniz gerekir. Ödeme emrine itiraz süreleri için icra takibine nasıl itiraz edilir, eski dosyalar için icra borcu zamanaşımı yazılarımız yol gösterir.

Kanuni taksit talebi nasıl yazılır?

Talep, dosyanın bulunduğu icra dairesine yazılı olarak veya icra dairesinde tutanağa geçirilerek yapılır. Örnek metin:

... İCRA DAİRESİ'NE — Dosya No: .../...

Dosyada borçlu olarak bulunuyorum. Dosya borcunu İİK m.111 uyarınca taksitle ödemeyi taahhüt ediyorum. Toplam dosya borcunun dörtte birine karşılık gelen ... TL'yi bugün dosyaya yatırdım; kalan tutarı her biri borcun dörtte birinden az olmamak üzere ..., ... ve ... tarihlerinde (aydan aya, 3 ayı geçmeyecek şekilde) ödeyeceğim. Taahhüdümün tutanağa bağlanmasını ve icra işlemlerinin durdurulmasını talep ederim. Ek: Ödeme dekontu.

Tarih, ad soyad, T.C. kimlik no, imza

Dosya borcunun güncel tutarı, faiz ve masraflarla birlikte icra dairesinden öğrenilmeli; hesap hatası tazyik hapsi riskini doğrudan etkiler. Dosyanıza özel ödeme planı ve borca itiraz seçenekleri için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.