Mahsup, bir miktarın başka bir miktardan düşülmesi demektir; ceza hukukunda hüküm kesinleşmeden önce gözaltı, tutukluluk gibi özgürlüğü kısıtlayan hâllerde geçen sürenin verilen hapis cezasından indirilmesini, borçlar hukukunda ise yapılan ödemenin hangi borçtan düşüleceğini anlatır (TCK m.63, TBK m.100-101).
Mahsup, gündelik dilde "hesaptan düşmek" anlamında kullanılır. Hukukta en çok iki alanda karşımıza çıkar: ceza hukukunda tutuklulukta geçen sürenin cezadan düşülmesi, borçlar ve icra hukukunda ise yapılan ödemelerin borçtan düşülmesi.
Mahsup ne demek?
Bir tutarın veya sürenin, başka bir tutardan ya da süreden çıkarılmasıdır. Örneğin 8 ay tutuklu kaldıktan sonra 2 yıl hapis cezası alan kişinin cezasından bu 8 ay düşülür; infaz hesabı kalan süre üzerinden yapılır.
"Hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller nedeniyle geçirilmiş süreler, hükmolunan hapis cezasından indirilir." — TCK m.63
Ceza hukukunda mahsup
| Geçirilen süre | Cezadan düşülür mü? | Dayanak |
|---|---|---|
| Gözaltı ve tutukluluk | Evet, tamamı | TCK m.63 |
| Konutu terk etmeme (ev hapsi) adli kontrolü | Evet, her 2 gün 1 gün sayılır | CMK m.109/6 |
| Diğer adli kontrol yükümlülükleri (imza, yurt dışı yasağı) | Kural olarak hayır | CMK m.109/6 |
| Adli para cezası verildiyse | Özgürlüğü kısıtlayan her gün 500 TL sayılarak cezadan düşülür | TCK m.63 |
Adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez; kanun, konutu terk etmeme yükümlülüğünde her iki günü bir gün sayar (CMK m.109/6). Mahsup, infaz aşamasında Cumhuriyet başsavcılığınca yapılan müddetname hesabına yansır. Hesap için: infaz hesaplama aracı; ayrıntılı anlatım: ceza yatarı hesaplama. Tutukluluk ve süreleri için: tutuklamaya itiraz ve tutukluluk süreleri; gözaltı için: gözaltı süresi ve haklar.
Borçlar ve icra hukukunda mahsup
- Kısmi ödeme: Borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse, kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir (TBK m.100).
- Birden çok borç: Borçlu ödeme gününde hangi borcu ödediğini bildirebilir; bildirmezse ödeme, derhâl itiraz etmedikçe alacaklının makbuzda gösterdiği borca sayılır (TBK m.101).
- İcra dosyasında: Takipten sonra yapılan ödemeler dosya hesabında borçtan mahsup edilir; ödemeyi belgeleyen dekontların dosyaya sunulması gerekir. Faiz hesabı için: icra faiz hesaplama aracı.
Adli para cezasının ödenmemesi ve hapse çevrilmesi için: adli para cezası ödenmezse ne olur?
Sık sorulan sorular
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, verilen hapis cezasından indirilir (TCK m.63). Bu işleme tutukluluk mahsubu denir.
Ev hapsi cezadan düşülür mü?
Kısmen. Konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK m.109/6). İmza yükümlülüğü veya yurt dışı çıkış yasağı gibi diğer adli kontrol tedbirleri ise kural olarak mahsup edilmez.
Adli para cezasında mahsup nasıl yapılır?
Adli para cezasına hükmedilmişse, özgürlüğü kısıtlayan hâllerde geçen her gün 500 Türk lirası sayılarak adli para cezasından indirilir (TCK m.63).
Kısmi ödeme önce faize mi anaparaya mı sayılır?
Borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse, kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir ve bunun aksi kararlaştırılamaz (TBK m.100).