Nesep, eski hukuk dilinde soy demektir; Türk Medeni Kanunu'ndaki karşılığı soybağıdır. Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla; baba ile arasında anayla evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur, ayrıca evlat edinmeyle de kurulur (TMK m.282). Babalık karinesine karşı soybağının reddi, evlilik dışı çocuk için babalık davası açılır; iki dava da kural olarak bir yıllık hak düşürücü süreye bağlıdır.
TDK nesebi "soy" olarak karşılar. Eski hukuk dilinde ve eski kararlarda geçen nesep kavramı, bugünkü Türk Medeni Kanunu'nda soybağı başlığı altında düzenlenir. Nüfus kaydında ana ve baba hanesinin ne yazacağı, mirasçılık ve nafaka hakları bu bağa göre belirlenir.
Soybağı nasıl kurulur?
"Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur." — 4721 s. TMK m.282
Babalık karinesi ve soybağının reddi
Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285/1). Bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir; 7531 sayılı Kanunla (2024) yapılan değişiklikle davayı koca, ana veya çocuk açabilir (m.286). Koca, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten; ana doğumdan; çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (m.289).
Babalık davası
Evlilik dışında doğan çocuk ile baba arasındaki soybağı tanıma yoluyla veya mahkeme kararıyla kurulur. Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (m.301/1-2). Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (m.303/1). Çocuğun dava süresini düzenleyen fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM 27.10.2011, E.2010/71, K.2011/143). Babalık davasıyla birlikte nafaka da istenebilir (m.333).
Soybağı kurulan çocuğun bakım ve ilişkisi için bkz. velayet, iştirak nafakası; mirasçılık sonucu için tereke.
Sık sorulan sorular
Soybağının reddi davası kaç yıl içinde açılır?
Koca, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten; ana doğumdan; çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde açmalıdır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289).