Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür (TMK m.335 vd.). Evlilik sürerken ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada velayet çocuğun bırakıldığı tarafa aittir, evlilik dışı doğan çocukta ise kural olarak anaya aittir.
Velayet, çocuğun ergin oluncaya kadar ana ve babasının koruması altında bulunmasını anlatır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.335-351'de düzenlenir. Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m.11).
Velayet ne demek?
"Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz." — TMK m.335/1
Velayet kimde olur?
| Durum | Velayet | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlilik devam ediyor | Ana ve baba birlikte kullanır | TMK m.336/1 |
| Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık | Hâkim eşlerden birine verebilir | TMK m.336/2 |
| Boşanma | Çocuğun kendisine bırakıldığı taraf | TMK m.336/3 |
| Ana-babadan birinin ölümü | Sağ kalan | TMK m.336/3 |
| Ana ve baba evli değil | Ana; ana küçük, kısıtlı, ölmüş veya velayet ondan alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir | TMK m.337 |
Velayetin kapsamı
- Bakım ve eğitim: Ana ve baba, çocuğun menfaatini gözeterek bakım ve eğitimine ilişkin kararları alır; olgunluğu ölçüsünde çocuğun düşüncesini göz önünde tutar. Çocuğun adını da ana ve babası koyar (TMK m.339).
- Temsil: Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir (TMK m.342/1).
Boşanmada velayet ve sonrası
Boşanma veya ayrılık kararında mahkeme, ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler. 7343 sayılı Kanunla eklenen hükme göre mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder. Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m.182). Bu giderlerin nasıl istendiği: nafaka davası nasıl açılır?.
Ana veya babanın yeniden evlenmesi, başka bir yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim re'sen veya istem üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Dava süreci ve dilekçe için: velayet davası nasıl açılır, velayet nasıl değiştirilir?
Velayetin kaldırılması
Diğer koruma önlemlerinden sonuç alınamaz veya yetersiz kalacağı anlaşılırsa hâkim; ana ve babanın deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayeti kaldırır. Velayet her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır (TMK m.348).
Ortak velayet
Kanunda boşanmada ortak velayeti açıkça düzenleyen bir hüküm yoktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, İngiliz vatandaşı ana-babanın evlilik dışı çocuğuna ilişkin bir davada, 6684 sayılı Kanunla onaylanan Ek 7 No'lu Protokol'ün 5. maddesine de değinerek ortak velayet isteminin Türk kamu düzenine açıkça aykırı sayılamayacağını belirtmiş ve davayı bu gerekçeyle reddeden kararı oybirliğiyle bozmuştur (2016/15771 E., 2017/1737 K., 20.02.2017). Ortak velayet istenecekse çocuğun yararını gösteren somut düzen (birlikte karar alma, yaşam yeri, iletişim) dilekçede açıkça yazılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Velayet kaç yaşına kadar sürer?
Velayet ergin olmayan çocuk için geçerlidir (TMK m.335). Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m.11). Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velayeti altında kalır.
Evlilik dışı doğan çocuğun velayeti kimdedir?
Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı, ölmüş veya velayet ondan alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar ya da velayeti babaya verir (TMK m.337).