Vasi, velayet altında bulunmayan bir küçüğün veya kısıtlanan bir erginin kişiliğini ve malvarlığını korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmek üzere sulh hukuk mahkemesince atanan kişi demektir.
Vasi, Türk Medeni Kanunu'nun vesayet hükümlerinde düzenlenir. Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür (TMK m.403). Vesayet işlerini sulh hukuk mahkemesi (vesayet makamı) yürütür, asliye hukuk mahkemesi (denetim makamı) denetler (TMK m.397).
Vasi ne demek?
Kendi işlerini göremeyecek durumdaki bir kişinin yasal temsilcisidir. Anne ve babasını kaybetmiş bir çocuk ya da ağır bir hastalık nedeniyle kararlarını veremeyen yaşlı bir yakın adına banka, tapu ve dava işlemlerinin yapılabilmesi için çoğu zaman vasi atanması gerekir. Kayyım ise yalnız belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır (TMK m.403/2).
Hangi hâllerde vasi atanır?
- Küçüklük: Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK m.404).
- Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı: Bu nedenle işlerini göremeyen, sürekli bakıma muhtaç olan veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan ergin kısıtlanır (TMK m.405). Bu sebeple kısıtlama ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine kararlaştırılır (TMK m.409).
- Savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim: Kendisini veya ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratan ergin kısıtlanır (TMK m.406).
- Hapis cezası: Kesinleşmiş hapis cezasının infazı için ceza infaz kurumunda bulunan ergin isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır; toplam beş yıl veya daha fazla hapis cezasında isteği olmasa da gerekirse kısıtlanabilir (TMK m.407).
- Kendi isteği: Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini yönetemediğini ispat eden ergin kısıtlanmasını isteyebilir (TMK m.408).
Kim vasi olabilir?
Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar (TMK m.413). Haklı sebepler engel olmadıkça öncelik, vesayet altına alınacak kişinin eşine veya yakın hısımlarına verilir; atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (TMK m.414). Yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK m.411).
Vasinin mahkeme izni olmadan yapamayacağı işler
Bazı önemli işlemler için vesayet makamının izni gerekir (TMK m.462). Başlıcaları:
- Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve üzerinde başka bir ayni hak kurulması
- Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme
- Dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato (acele hâllerde geçici önlemler saklıdır)
- Mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri
- Üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası sözleşmeleri
- Vesayet altındaki kişinin bir bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ve yerleşim yerinin değiştirilmesi
Vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunulabilir; vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m.461).
Miras işlemlerinde temsil için: miras ortaklığına temsilci atanması, velayet davası.
Sık sorulan sorular
Vasi ne demek?
Vasi, velayet altında olmayan bir küçüğün veya kısıtlanan bir erginin kişiliğini ve malvarlığını korumak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmek üzere sulh hukuk mahkemesince atanan kişidir (TMK m.403).
Vasi nasıl atanır?
Vasi, küçüğün veya kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesince atanır (TMK m.397, 411). Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamada resmî sağlık kurulu raporu şarttır (TMK m.409). Öncelik, uygun olmaları kaydıyla eşe ve yakın hısımlara verilir (TMK m.414).
Vasi ile kayyım arasındaki fark nedir?
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliğini ve malvarlığını bütünüyle korur ve onu temsil eder. Kayyım ise yalnız belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır (TMK m.403).
Vasi evi satabilir mi?
Vasi, vesayet altındaki kişinin taşınmazını ancak vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin izniyle satabilir (TMK m.462/1). Aynı izin ödünç alma, dava açma, mirasın paylaştırılması gibi önemli işlemler için de gereklidir.