Mehir, evlilik dolayısıyla eşlerden biri lehine para veya mal verilmesine ilişkin, İslam hukukunda yer alan bir mali taahhüttür; Türk hukukunda mehir adıyla ayrı bir aile hukuku kurumu düzenlenmediğinden belgenin etkisi içeriğine, iradeye ve genel borçlar ile delil kurallarına göre değerlendirilir.
Mehir, evlilik nedeniyle eşlerden birine verilmesi kararlaştırılan para, altın veya başka bir malı ifade eden ve İslam hukukunda karşılığı bulunan bir kavramdır. Uygulamada “mehir senedi” adı verilen yazılı belgelerle karşılaşılır. Türk Medeni Kanunu mehir adıyla ayrı bir mal rejimi veya aile hukuku alacağı düzenlemez; bu nedenle belgenin hukuki niteliği yalnız adına bakılarak belirlenemez.
Mehir senedi alacak doğurur mu?
Belgede kimin, kime, hangi malı veya bedeli, hangi koşulda vermeyi üstlendiği; imzalar ve tarafların gerçek iradesi önem taşır. Belge, koşullarına göre genel borçlar hukuku kapsamında bir taahhüt veya başka bir hukuki işlem olarak değerlendirilebilir. Geçerli bir borç doğup doğmadığı; sözlerin açıklığı, şekil şartı bulunup bulunmadığı, ifa zamanı ve olayın bütünü incelenerek belirlenir. “Mehir senedi” başlığının bulunması tek başına sonucu belirlemez.
Mehir hemen mi, sonra mı istenir?
Belgede ödeme zamanı veya koşulu yazılıysa önce bu ifade yorumlanır. Uygulamadaki “peşin mehir” ve “ertelenmiş mehir” ayrımları, tarafların kararlaştırdığı vade ve koşulları anlatmak için kullanılır; her dosyada belgenin içeriği esas alınır. Boşanma kararı, tek başına belgedeki bir alacağın varlığını veya vadesini kanıtlamaz.
İspat ve başvuru
İmzalı belge, alacağın dayanağını ve kapsamını göstermede önemli olabilir. Borç ilişkisinin, imzanın, vadenin ve varsa ifanın ispatı somut uyuşmazlığa göre ele alınır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun senetle ispat kuralları da uygulanabilir; parasal sınırlar ve istisnalar zaman içinde değişebildiğinden güncel düzenleme kontrol edilmelidir. Belge tek başına mahkeme ilamı veya kesinleşmiş alacak kararı niteliği taşımaz.
Bir mehir belgesiyle talepte bulunmadan önce metnin tamamı, imza, vade, malın tanımı ve varsa ödeme kanıtları birlikte değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, “mehir” adını taşıyan bütün belgeler için aynı sonuca varıldığı anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
Mehir nedir?
Mehir, evlilik dolayısıyla eşlerden birine verilmesi kararlaştırılan para veya malı anlatan bir kavramdır. Türk hukukunda bu adla ayrı bir aile hukuku kurumu düzenlenmediği için belgenin hukuki niteliği kendi içeriğine göre belirlenir.
Mehir senedi Türk hukukunda geçerli midir?
Belgenin geçerliliği yalnız başlığına bağlı değildir. Tarafların iradesi, üstlenilen edimin belirli veya belirlenebilir olması, varsa kanuni şekil şartı ve diğer geçerlilik unsurları incelenir.
Boşanınca mehir kendiliğinden ödenir mi?
Boşanma tek başına her mehir belgesinde otomatik ödeme sonucu doğurmaz. Belgedeki vade ve koşullar ile alacağın doğup doğmadığı ayrıca değerlendirilir.
Mehir senedi doğrudan icraya konulabilir mi?
Bunun yanıtı belgenin türüne ve içeriğine bağlıdır. Belgeyi imzalı olması tek başına ilam veya kesin alacak kararı hâline getirmez; takip yolu, olası itirazlar ve alacağın ispatı ayrıca incelenmelidir.