Kazai rüşt, on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınmasıdır (TMK m.12). Kanundaki adı "ergin kılınma"dır. Erginlik kural olarak on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; ergin kılınma, bu yaştan önce mahkeme kararıyla erginliğe ulaşma yoludur.
Kazai rüşt, "mahkeme kararıyla erginlik" anlamına gelen eski hukuk dilinden bir deyimdir. Türk Medeni Kanunu (TMK) aynı kurumu "ergin kılınma" başlığıyla düzenler.
Kazai rüşt ne demek?
"Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir." — TMK m.12
Maddeden üç koşul çıkar: küçüğün on beş yaşını doldurmuş olması, ergin kılınmayı kendisinin istemesi ve velisinin buna rıza göstermesi. Madde "kılınabilir" dediği için koşulların varlığı kararı zorunlu kılmaz; kararı mahkeme verir.
Erginliğin üç yolu
- Yaş: Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar (TMK m.11/1).
- Evlenme: Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m.11/2).
- Mahkeme kararı: On beş yaşını dolduran küçük mahkemece ergin kılınabilir (TMK m.12). Kazai rüşt bu üçüncü yoldur.
Erginlik, fiil ehliyetinin koşullarından biridir: ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m.10).
Hangi mahkeme, hangi usul?
Ergin kılınma, kişiler hukukuna ilişkin çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır (HMK m.382/2-a-1). Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383).
Küçük velayet altında değil de vesayet altındaysa, ergin kılınması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK m.463/6).
Sık sorulan sorular
Kazai rüşt kararı için velinin rızası şart mı?
Evet. TMK m.12, küçüğün kendi isteğinin yanında velisinin rızasını da arar. Vesayet altındaki küçükte ise vesayet makamının ve ardından denetim makamının izni gerekir (TMK m.463/6).