Kayyım, belirli işleri görmek veya bir malvarlığını yönetmek için atanan kişidir (TMK m.403). Vasiden farkı, kişinin bütün işlerini değil belirli bir işi veya malvarlığını üstlenmesidir. Medeni hukuktaki temsil ve yönetim kayyımı dışında ceza soruşturmasında şirket yönetimine de kayyım atanabilir (CMK m.133).
Kayyım (halk arasında "kayyum"), bir kişinin veya bir malvarlığının belirli işlerini yürütmek üzere yetkili makamca atanan kişidir. Kelime en çok üç bağlamda geçer: Medeni Kanun'daki kayyımlık, ceza soruşturmasında şirkete kayyım atanması ve kamuoyunda "belediyeye kayyım" denen görevlendirme.
Kayyım ne demek?
"Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür. Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır." — TMK m.403
Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır (TMK m.403/3). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.397); kayyımı da bu mahkeme atar.
Medeni Kanun'da kayyım türleri
| Tür | Hangi hâllerde | Dayanak |
|---|---|---|
| Temsil kayyımı | Ergin kişi hastalık, başka yerde bulunma gibi bir sebeple ivedi bir işini göremiyor ve temsilci de atayamıyorsa; yasal temsilci ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa; yasal temsilcinin görevine engel varsa | TMK m.426 |
| Yönetim kayyımı | Uzun süredir bulunamayan ve yeri bilinmeyen kişinin malları; malvarlığını yönetemeyen ergin; mirasçılık hakları henüz belli olmayan tereke; gerekli organlardan yoksun kalmış tüzel kişi; halktan toplanan yardımın yönetimi | TMK m.427 |
| İstek üzerine kayyım | İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri bulunan ergin kişiye kendi isteğiyle | TMK m.428 |
Temsil kayyımını vesayet makamı ilgilinin isteği üzerine veya re'sen atar (TMK m.426). Örneğin bir işte ebeveyn ile çocuğun menfaati çatışıyorsa çocuğa temsil kayyımı atanır (TMK m.426/2).
Ceza soruşturmasında şirkete kayyım
Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebepleri varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse, soruşturma ve kovuşturma sürecinde hâkim veya mahkeme şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili kayyım atayabilir (CMK m.133/1). Bu yetki yalnız maddede sayılan suçlar için kullanılabilir; örneğin uyuşturucu imal ve ticareti, zimmet, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve silahlı örgüt (CMK m.133/4). Kayyımın ücreti şirket bütçesinden karşılanır; kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilirse ödenen ücret kanunî faiziyle Hazineden karşılanır (CMK m.133/2).
"Belediyeye kayyım" ne demek?
Kamuoyunda "belediyeye kayyım atanması" denen uygulamanın dayanağı Belediye Kanunu m.45'tir. Belediye başkanı, başkan vekili veya meclis üyesinin terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları sebebiyle görevden uzaklaştırılması, tutuklanması, kamu hizmetinden yasaklanması ya da sıfatının sona ermesi hâllerinde, kanunun 46. maddesindeki makamlarca belediye başkanı veya başkan vekili görevlendirilir. Kanun bu kişiye "kayyım" demez; "görevlendirme" ifadesini kullanır.
Mirasçılar arasında anlaşmazlık olduğunda tereke işlerinin yürütülmesi için başvurulan ayrı bir yol: miras ortaklığına temsilci atanması.
Sık sorulan sorular
Kayyım ile vasi arasındaki fark nedir?
Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur ve onu hukuki işlemlerde temsil eder. Kayyım ise yalnız belirli işleri görmek veya bir malvarlığını yönetmek için atanır (TMK m.403).