İştirak nafakası, boşanma veya ayrılık kararında velayet kendisine verilmeyen ana ya da babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır (TMK m.182). Miktar çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçlerine göre belirlenir; nafaka her ay peşin ödenir (TMK m.330).
İştirak nafakası, boşanmadan sonra çocuğun yanında kalmadığı ana veya babanın çocuk için ödediği paradır. "İştirak" burada katılma anlamındadır: velayet kendisinde olmayan ebeveyn, çocuğun giderlerine katılır. Ceza hukukundaki suça iştirak kavramıyla ilgisi yoktur.
İştirak nafakası ne demek?
"Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır." — TMK m.182
Bu nafaka eşin kendisi için değil, çocuk için ödenir. Boşanan eşin kendi geçimi için istediği nafaka yoksulluk nafakasıdır; Anayasa Mahkemesi'nin TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresine ilişkin iptal kararı o maddeyle ilgilidir.
Kim dava açabilir, miktar nasıl belirlenir?
- Dava hakkı: Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük de dava açabilir (TMK m.329).
- Miktar: Çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınır; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1).
- Ödeme: Nafaka her ay peşin ödenir. Hâkim istem hâlinde, nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m.330, m.182).
- Değişiklik: Durum değişirse hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331).
Ne zamana kadar ödenir?
Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).
Ödenmezse ne olur?
Nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borç ödenirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344). Başvuru örneği için: nafaka ödemeyen kişi için tazyik hapsi şikâyeti. Nafaka türleri ve dava süreci için: nafaka davası nasıl açılır?
Sık sorulan sorular
Çocuk 18 yaşını doldurunca iştirak nafakası biter mi?
Kanuna göre ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).