Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesidir; tenfiz ise o kararın Türkiye'de icra edilebilmesi için Türk mahkemesinden alınan karardır (5718 s. MÖHUK m.50, 58). Yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması için kural olarak tanıma gerekir.
Bir yabancı mahkeme kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Yurt dışında boşanan, alacağını yabancı mahkemede kazanan veya velayeti yurt dışında düzenlenen kişinin bu kararı Türkiye'de kullanabilmesi için Türk mahkemesinden tanıma ya da tenfiz kararı alması gerekir.
Tanıma ve tenfiz ne demek?
"Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır." — 5718 s. MÖHUK m.50/1
"Yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır." — MÖHUK m.58/1
| Tanıma | Tenfiz | |
|---|---|---|
| Sonucu | Karar kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilir | Karar Türk mahkemesi ilamı gibi icra edilir (m.57/1) |
| Tipik örnek | Yurt dışında verilen boşanma kararının nüfusa işlenmesi | Yabancı mahkemenin hükmettiği alacak veya nafakanın Türkiye'de tahsili |
| Karşılıklılık şartı | Aranmaz (m.58/1) | Aranır (m.54/1-a) |
Hangi şartlar aranır?
Mahkeme tenfiz için şunlara bakar (m.54): Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık bulunması; kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması; hükmün kamu düzenine açıkça aykırı olmaması; karşı tarafın yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmış ve temsil edilmiş olması (karşı taraf bu son noktaya dayanarak itiraz ederse). Tanımada karşılıklılık dışındaki şartlar aynen uygulanır.
Dilekçeye eklenecek belgeler
Kanun yalnız onaylı belge ister (m.53):
- Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organınca onanmış örneği ve onanmış tercümesi,
- İlamın kesinleştiğini gösteren, o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ve onanmış tercümesi.
Bu nedenle internetten alınmış karekodlu çıktı veya onaysız fotokopi, kanunun aradığı "onanmış" belgenin yerini kendiliğinden tutmaz; onay işlemi için bkz. apostil.
Görevli ve yetkili mahkeme, usul
- Görev: MÖHUK genel olarak asliye mahkemesini görevli sayar (m.51/1). Aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanıma ve tenfizi ise 4787 sayılı Kanun m.4 ile aile mahkemelerinin görevleri arasında sayılmıştır.
- Yetki: Karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer; ikisi de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri (m.51/2).
- Usul: Dilekçe duruşma günüyle karşı tarafa tebliğ edilir ve istem basit yargılama usulüyle incelenir (m.55/1). Karşı taraf yalnız şartların bulunmadığını veya kararın yerine getirildiğini ya da yerine getirilmesine engel bir sebep çıktığını ileri sürebilir (m.55/2).
- Etkisi: Tanınan kararın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (m.59).
Boşanmada mahkemesiz yol: nüfusa idari tescil
Yabancı ülke adli veya idari makamlarının boşanma, evliliğin butlanı veya iptaline ilişkin kararları; taraflar birlikte başvurursa (taraflardan biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı taraf tek başına başvurabilir), karar yetkili makamca verilmiş, usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse dava açmadan nüfus kütüğüne tescil edilir (5490 s.K. m.27/A). Tescil yurt dışında dış temsilciliklerde, yurt içinde Bakanlıkça belirlenen nüfus müdürlüklerinde yapılır. Bu şartlar sağlanmadığı için tescil reddedilirse tanıma, MÖHUK hükümlerine göre mahkemeden istenir.
Karıştırılmaması gereken: çocuğun tanınması
Medeni hukukta "tanıma", babanın evlilik dışı doğan çocuğunu nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmî senetle ya da vasiyetnameyle kendi çocuğu olarak kabul etmesi anlamına da gelir (TMK m.295). Bu, yabancı kararların tanınmasından tamamen ayrı bir kurumdur.
Dava dilekçesinin içeriği ve örneği için: yabancı mahkeme boşanma kararı tanıma tenfiz dilekçesi örneği.
Sık sorulan sorular
Yurt dışında boşandım, Türkiye'de hâlâ evli görünüyorum; ne yapmalıyım?
Eşinizle birlikte başvurabiliyorsanız ve karar kesinleşmişse dış temsilcilik veya yetkili nüfus müdürlüğü üzerinden nüfusa idari tescil istenebilir (5490 s.K. m.27/A). Bu yol kapalıysa ya da tescil reddedilirse MÖHUK m.58'e göre mahkemeden tanıma kararı alınır.