Tensip zaptı (tensip tutanağı), dava açıldıktan veya iddianame kabul edildikten sonra hâkimin yargılamanın ilk adımlarını belirlediği ara kararların yazıldığı tutanağın uygulamadaki adıdır: dilekçenin tebliği, duruşma gününün belirlenmesi, tarafların ve tanıkların çağrılması gibi. Kelime kanunda geçmez; dayanağı HMK ve CMK'daki hazırlık hükümleridir.
"Tensip" Arapça kökenli eski bir kelimedir; TDK'da "yaraştırma" karşılığıyla yer alır ve hukuk dilinde "uygun görme" anlamında kullanılır (ör. İİK m.65: icra mahkemesi "takibin tatilini tensip edebilir"). Tensip zaptı da hâkimin dosyada yapılmasını uygun gördüğü ilk işlemleri sıraladığı tutanaktır. HMK ve CMK metinlerinde "tensip" kelimesi geçmez; ad uygulamaya aittir, içeriği ise bu kanunların hazırlık hükümlerinden gelir.
Hukuk davasında
Dava açılınca mahkeme önce dilekçenin karşı tarafa ulaşmasını sağlar:
"Dava dilekçesi, mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir. Davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir." — 6100 s. HMK m.122
Uygulamada tensip zaptında dilekçenin tebliğine, eksik harç veya gider avansının tamamlatılmasına ve dosyada ilk anda gereken yazışmalara (ör. müzekkere) ilişkin ara kararlar yer alır. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra mahkeme dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar verir ve ön inceleme için duruşma günü belirler (HMK m.137-139). Ön inceleme duruşmasına davetiyede, tarafların henüz sunmadıkları belgeleri iki haftalık kesin süre içinde sunmaları gerektiği ihtar edilir (HMK m.139/1-ç).
Tensip zaptı ile ön inceleme aynı şey mi?
Hayır. Ön inceleme, HMK m.137'de düzenlenen yargılama aşamasıdır: mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler, delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar ve tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (m.137/2). Tensip zaptı ise bu aşamalara hazırlık için verilen ara kararların tutanağıdır; yargılamanın ayrı bir evresi değildir.
Ceza davasında
"Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır." — 5271 s. CMK m.175/2
İddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir; çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunmalıdır (CMK m.176/1, 4). Ceza dosyasındaki tensip zaptı, iddianamenin kabulünden sonra bu çağrıları ve duruşma hazırlığını düzenleyen ara kararları içerir.
Boşanma davasında sürecin genel akışı için: çekişmeli boşanma davası aşamaları.