Islah, davadaki bir tarafın daha önce yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesi demektir (HMK m.176). Aynı davada taraflar ıslaha yalnız bir kez başvurabilir ve ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177).
Islah, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.176-182'de düzenlenen, tarafın davada yaptığı bir hatayı ya da eksikliği karşı tarafın rızası olmadan düzeltmesini sağlayan yoldur. Normalde dilekçeler verildikten sonra iddia ve savunma genişletilemez veya değiştirilemez (HMK m.141/1); ıslah bu yasağın kanundaki istisnasıdır (m.141/2).
Islah ne demek?
Kelime "düzeltme, iyileştirme" anlamına gelir. Uygulamada en çok, bilirkişi raporundan sonra alacak miktarını artırmak, dava sebebini değiştirmek ya da unutulmuş bir talebi eklemek için kullanılır. Davalı da ıslahla savunmasını düzeltebilir.
"Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir." — HMK m.176/1
Tam ıslah ve kısmi ıslah
| Tür | Ne yapılır? | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tamamen ıslah | Dava baştan yeni bir dava dilekçesiyle yeniden kurulur | Bildirimden itibaren 1 hafta içinde yeni dava dilekçesi | HMK m.180 |
| Kısmen ıslah | Yalnız belirli bir işlem düzeltilir (örneğin talep miktarı) | Islah edilen işlemi yapmak için 1 hafta | HMK m.181 |
| Kısmi davada talep artırımı | Dava edilen alacak miktarı artırılır | Tahkikatın sona ermesine kadar, bir defaya mahsus | HMK m.109/4 |
Islahın kuralları
- Bir kez: Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (m.176/2).
- Ne zamana kadar: Tahkikatın sona ermesine kadar (m.177/1). Bozma veya kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin işlem yaparsa o aşamada da ıslah mümkündür; ancak bozmaya uymakla oluşan hukuki durum ortadan kaldırılamaz (m.177/2).
- Şekil: Sözlü veya yazılı yapılır (m.177/3).
- Teminat: Islah eden taraf, hâkimin takdir ettiği teminatı bir hafta içinde yatırmazsa ıslah yapılmamış sayılır (m.178/1).
- Geçersiz kılınamayanlar: İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla ortadan kaldırılamaz (m.179/2).
- Harç: Talep artırılıyorsa, artan kısmın karar ve ilam harcının dörtte biri peşin ödenir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.28/1-a); harç ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (m.32). Hesap için: ıslah harcı hesaplama.
- Kötüniyet: Davayı uzatmak için yapılan ıslah dikkate alınmaz ve disiplin para cezası verilir (m.182).
Belirsiz alacak davası kalktıktan sonra ıslah
7589 sayılı Kanun'la belirsiz alacak davası (HMK m.107) 31 Temmuz 2026'da yürürlükten kaldırıldı. Bu tarihten önce açılmış davalarda m.107 uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10). Yeni davalarda alacağın bir kısmı dava edilmişse, talep aynı davada bir defaya mahsus, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (m.109/4). Bu yüzden işçilik ve tazminat davalarında miktar artırımı artık çoğunlukla m.109/4 üzerinden yürür; ıslah ise dava sebebini değiştirmek veya başka usul işlemlerini düzeltmek için önemini korur. Örnekler: trafik kazası tazminat davası, destekten yoksun kalma tazminatı hesabı, kıdem tazminatı davası.
Ceza infazında "ıslah"
Günlük dilde "ıslah evi" ya da "hükümlünün ıslahı" denildiğinde bambaşka bir anlam kastedilir: suç işleyen kişinin iyileştirilmesi. Bugünkü 5275 sayılı İnfaz Kanunu bu kelimeyi kullanmaz; "iyileştirme" ve "iyi hâl" kavramlarıyla düzenler (m.89). Bu konuda bkz. denetimli serbestlik.
Sık sorulan sorular
Islah ne zamana kadar yapılır?
Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177/1). Yargıtay'ın bozma veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, tahkikat bitene kadar yine ıslah yapılabilir (m.177/2).
Aynı davada kaç kez ıslah yapılabilir?
Bir kez. HMK m.176/2'ye göre aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Davacının ve davalının her biri bu hakkı ayrı ayrı kullanabilir.
Islah harcı nasıl hesaplanır?
Islahla talep artırılıyorsa harç yalnız artırılan kısım üzerinden hesaplanır; nispi karar ve ilam harcının dörtte biri ıslah sırasında peşin ödenir, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.28/1-a). Ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan tazminat davalarında peşin oran yirmide birdir.
Belirsiz alacak davası kalktı, bilirkişi raporundan sonra miktar nasıl artırılır?
31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında HMK m.107 uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10). Sonra açılan kısmi davalarda talep, aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (HMK m.109/4). Bunun dışındaki düzeltmeler için ıslah yolu açıktır.