Derdestlik, aynı taraflar arasında aynı konuda ve aynı sebebe dayanan bir davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olması demektir; bu bir dava şartı eksikliğidir ve ikinci dava usulden reddedilir (HMK m.114/1-ı). Ceza davasında aynı fiil için aynı sanık hakkında açılmış dava varsa ikinci davada davanın reddine karar verilir (CMK m.223/7).
"Derdest" kelimesi Farsça "elde, üzerinde çalışılan" anlamına gelir. "Dava derdest" denildiğinde, davanın hâlen görülmekte olduğu, henüz sonuçlanmadığı anlatılır. Derdestlik ise aynı davanın ikinci kez açılmasını engelleyen kuraldır.
Derdestlik ne demek?
Bir kişi aynı konuda, aynı kişiye karşı, aynı sebebe dayanarak ikinci bir dava açarsa ve ilk dava hâlâ sürüyorsa ikinci davada derdestlik vardır. Kanun, aynı uyuşmazlık için iki ayrı mahkemenin çelişkili karar vermesini ve gereksiz yargılamayı önlemek için bunu dava şartı saymıştır.
"Dava şartları şunlardır: (…) ı) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması." — HMK m.114/1
Derdestliğin şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Aynı taraflar | Davacı ve davalı aynı kişiler olmalı (taraf sıfatlarının yer değiştirmesi sonucu değiştirmez) |
| Aynı dava konusu | İstenen şey aynı olmalı (örneğin aynı alacak, aynı taşınmazın tescili) |
| Aynı dava sebebi | Talebin dayandığı vakıalar aynı olmalı |
| İlk dava hâlen görülüyor olmalı | İlk dava kesinleşmişse derdestlik değil kesin hüküm itirazı söz konusu olur |
Derdestliğin sonucu
Mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; taraflar da derdestliği her zaman ileri sürebilir. Derdestlik tespit edilirse sonradan açılan dava usulden reddedilir (HMK m.115). Uygulamada ilk dava ile ikinci dava farklı mahkemelerdeyse, tarafların talebiyle davaların birleştirilmesi de gündeme gelebilir.
Derdestlik ile kesin hüküm farkı
- Derdestlik: İlk dava hâlâ sürüyordur (HMK m.114/1-ı).
- Kesin hüküm: İlk dava karara bağlanıp kesinleşmiştir; aynı dava yeniden açılamaz (HMK m.114/1-i).
Ceza davasında derdestlik
Aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında daha önce verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa, sonradan açılan davada davanın reddine karar verilir (CMK m.223/7). Aynı olay için farklı savcılıklarda iddianame düzenlenmesi hâlinde bu kural uygulanır.
Uygulamada derdestlik, icra takibine itirazdan sonra aynı alacak için hem itirazın iptali hem alacak davası açıldığında ya da boşanma davası sürerken ikinci bir boşanma davası açıldığında sık görülür. İlgili yazılar: icra takibine itiraz, çekişmeli boşanma davası aşamaları, istinaf ve temyiz süreci.
Sık sorulan sorular
Derdestlik ne demek?
Derdestlik, aynı taraflar arasında aynı konu ve aynı sebebe dayanan bir davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmasıdır. Bu durumda sonradan açılan dava dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HMK m.114/1-ı, 115).
Derdest dava ne demek?
Derdest dava, açılmış ve henüz sonuçlanmamış, hâlen görülmekte olan davadır.
Derdestlik itirazı ne zaman yapılır?
Derdestlik bir dava şartıdır; mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve taraflar da her zaman ileri sürebilir (HMK m.115/1). Yine de cevap dilekçesinde belirtilmesi, gereksiz yargılamanın önüne geçer.
Derdestlik ile kesin hüküm arasındaki fark nedir?
Derdestlikte ilk dava hâlâ görülmektedir; kesin hükümde ise ilk dava karara bağlanıp kesinleşmiştir. İkisi de ayrı dava şartıdır (HMK m.114/1-ı ve i).